Иран элчилиги: Эч бир өлкө башаламандыкты жана өрттөө аракеттерин көтөрбөйт

Иран Ислам Республикасының Кыргыз Республикасындагы элчилиги Ирандагы акыркы ички окуяларга, ошондой эле чет элдик күчтөрдүн кийлигишүүсүнө жана зомбулукка байланыштуу билдирүү жасады.

Документте "өлкөдөгү тынч жыйындар мыйзамдуу статуска жана пикирлерди, талаптарды жана нааразычылыктарды билдирүүгө негизге ээ. Бирок, акыркы нааразылык акциялары, баштапкы экономикалык мүнөзгө ээ болгонуна карабастан, өз максатынан четтеп, зомбулукка жана туруктуулуктун жоктугуна алып келди, анын ичинде чет өлкөлүк оюнчулардын кийлигишүүсү себеп болду" деп белгиленет.

Окуяларды төрт негизги этапка бөлүүгө болот:

Биринчи этап (28-31-декабрь): тынч нааразылык.

Бул демонстрациялар негизинен базарларда жана профсоюздар арасында уюштурулган. Бийлик өкүлдөрү тез арада профсоюздардын өкүлдөрү жана ишкерлер менен диалог башташты, алардын талаптарын эске алып. Натыйжада, алардын кээ бирлери күн тартибине киргизилип, нааразылыктар сүйлөшүүлөргө орун берди.

Экинчи этап (1-7-январь): куралсыз зомбулук нааразылыктары.

Нааразычылык акцияларына жаңы катышуучулар кошулду, демонстрациялар агрессивдүү болуп калды. Коопсуздук күчтөрү зомбулуктун күчөшүн алдын алуу максатында сактык менен аракет кылышты. Бул мезгил дагы эле контролдо болуп калды, бирок нааразылыктардын мүнөзү өзгөрө баштады. Мындай учурлар батыш өлкөлөрүндө да байкалууда.

Үчүнчү этап (8-10-январь): куралдуу жана террордук аракеттер.

Нааразылык акциялары учурунда куралдуу террорчулар пайда болуп, алар полиция кызматкерлерине жана тынч жарандарга ок аткан. Алар курмандыктардын санын көбөйтүп, АКШнын кийлигишүүсүн чакыруу максатында аракет кылышты. Чет өлкөдөн башкарылгандыгын көрсөтүп турган далилдер, анын ичинде үн билдирүүлөр бар, АКШ жана Израилдин ачык катышуусу менен. Израильдин маалымат каражаттары Тегеранда перс тилинде сүйлөгөн Моссад агенттеринин болушу тууралуу кабарлады. Майк Помпео Иран элине жана Моссад агенттерине жаңы жылдык куттуктоо жөнөттү. Иран, күнөөсүз адамдарды өлтүрүүнү пландаштырган адамдарды бул окуяларга жооптуу деп эсептейт жана алардын күнөөсүн мойнуна алууну талап кылат. Бул этап Израиль жана АКШ менен он эки күндүк конфликттин улантылышы катары каралууда (2025-жылдын июнь айы), Иран күнөөлүүлөрдү эл аралык жана ички аренада куугунтуктоону көздөп жатат.

Төртүнчү этап (10-январдан баштап): контролду калыбына келтирүү.

Коопсуздук күчтөрү куралдуу террорчулардын көптөгөн кармалышын баштады, алардын көрсөтмөлөрү жакын арада жарыяланат. Соңку сурамжылоолорго ылайык, калктын 80% дан ашыгы нааразылыктарды токтотууну каалашат, 70% дан ашык окуялар чет элдик кийлигишүү менен байланыштуу, ал эми болгону 30% экономикалык себептер менен байланыштуу. 12-январда ирандыктар массалык демонстрацияларга чыгышып, АКШ жана Израиль тарабынан колдоого алынган зомбулук нааразылыктарына нааразычылыктарын билдиришти.

Текшерүүлөр көрсөткөндөй, нааразылыктар масштабдуу кыйроолорго алып келди: болжол менен 200 дүкөндүн өрттөлүшү, 53 өрт өчүрүүчү унаага кол салуу, алардын 8и толугу менен жок кылынды, 180 тез жардам унаасынын өрттөлүшү, 26 банк жана 25 мечиттин бузулушу, ошондой эле өлкө боюнча 53 мечитке кол салуулар. Өкмөттүк имараттар, полиция бөлүмдөрү жана башка мамлекеттик мүлк да чабуулга кабылды, террорчулардан 1300дөн ашык курал алынган. Бул аракеттер террордук топторго мүнөздүү ыкмаларды эске салат.

Билдирүүдө "Зомбулукка колдоо Батышта уланууда, анын төмөндөшүнө карабастан. Батыш өлкөлөрү, айрыкча АКШ, Иран бийлигин куралдуу нааразычылыктарга каршы репрессияларда айыптоодо, ал эми АКШда жыл сайын миңдеген адамдар полициянын курмандыгы болуп, бул укук коргоочулардын жана дүйнөлүк коомчулуктун тынчсыздануусун жаратат" деп да белгиленет.

Акырында, тынч нааразылык билдирүү укугу жалпыга маалым, бирок эч бир өлкө мамлекеттик мүлктү өрттөө, терроризм жана жарандар менен укук коргоо органдарынын кызматкерлерине ок атууну чыдап турушу мүмкүн эмес экендиги баса белгиленет.