Ирандагы нааразычылыктар: элчилик четтен кийлигишүүнү билдирүүдө
Ислам Республикасы Ирандын Кыргызстандагы элчилиги тарабынан жарыяланган маалыматка ылайык, өлкөдөгү акыркы экономикалык нааразычылыктар тынч билдирүү формасынан чыгып, чет элдик күчтөрдүн кийлигишүүсүнүн натыйжасында зомбулукка айланган. Бул маалымат дипломатиялык өкүлчүлүктүн пресс-релизинде айтылган.
Документте Ирандагы тынч жыйындар мыйзамдаштырылып, мыйзамдар менен жөнгө салынгандыгы, бул талаптарды жана нааразычылыктарды билдирүү үчүн укуктук негиз түзөт деп белгиленет. Бирок, элчиликтин пикири боюнча, акыркы акциялар, башында экономикалык болгон, акырындап өзүнүн баштапкы мүнөзүн жоготуп жатат.
Дипломаттар нааразычылыктардын өнүгүшүнүн төрт негизги этаптарын бөлүп көрсөтүштү.
28-декабрдан 31-декабрга чейин тынч нааразычылыктар базарларда жана профсоюздарда чектелген аракеттер менен өттү. Элчиликтин маалыматына ылайык, өкмөт бизнес өкүлдөрү жана профсоюздар менен диалогго киришип, алардын талаптарын угуп, айрым экономикалык маселелерди күн тартибине киргизген, бул көчөдөгү акциялардан сүйлөшүүлөргө өтүүгө мүмкүндүк берген.
1-январдан 7-январга чейин нааразычылыктар жаңы катышуучуларды тартууга баштады, жана акциялар зомбулукка айланды, бирок ок атуучу курал колдонулбай калды. Иран тараптын версиясы боюнча, коопсуздук күчтөрү зомбулуктун күчөшүн алдын алуу үчүн максималдуу сабырдуулук көрсөтүштү.
8-январдан 10-январга чейин нааразычылыкка куралдуу террордук топтор кирип кетти. Элчиликтин билдирүүсүнө ылайык, алар полицияга жана тынч жарандарга ок чыгарып, көбүрөөк курмандыктарды жаратууга жана чет элдик кийлигишүүнү провокациялоого аракет кылышты. Дипломатиялык өкүлчүлүк чет элдик күчтөр, атап айтканда, АКШ жана Израил менен аракеттердин координациясы жөнүндө далилдер бар экенин билдирет. Бул окуялар 2025-жылдын июнь айында башталган Израил жана АКШ менен болгон конфликттин улантылышы катары каралууда.
10-январдан баштап, элчиликтин маалыматына ылайык, кырдаал стабилдештирилди. Куралдуу катышуучулардын көптөгөн кармалышы жөнүндө маалымат бар, алардын аттары жакынкы күндөрдө жарыяланат. Сураштыруулар калктын 80% дан ашыгы нааразычылыктарды токтотууну колдойт жана 70% дан ашыгы чет элдик кийлигишүүнү болуп жаткан окуялардын негизги себеби деп эсептейт.
Пресс-релизде ошондой эле кыйратуунун масштабдары белгиленген.
Ар кандай шаарларда 200 дөн ашык дүкөн өрттөлгөнү, 53 өрт өчүрүүчү унаага кол салынганы, алардын сегизи толугу менен иштен чыккандыгы, 180 тез жардам унаасы өрттөлгөнү, Тегеранда 26 банк жана 25 мечит жок кылынганы, ошондой эле өлкө боюнча 53 мечитке кол салынганы тууралуу маалыматтар бар. Мындан тышкары, мамлекеттик имараттарга, полиция бөлүмдөрүнө жана мамлекеттик мүлккө кол салуулар болгон, анын натыйжасында куралдуу топтор 1300 дөн ашык куралды тартып алган.
Акырында, элчиликте тынч нааразычылык көрсөтүү укугу жалпы кабыл алынган, бирок эч бир мамлекет зомбулук, өрттөө, террордук актылар жана жарандар менен укук коргоо органдарынын өкүлдөрүнө ок атуу менен макул боло албайт деп белгилешти.
Окшош материалдар:
