Бишкекте жарандардын ден соолугуна терс таасир эткен белгилүү категориядагы азыктар үчүн акциздик жөнгө салууну жакшыртуу маселеси талкууланган жыйын өттү.
Кыргызстандын Саламаттык сактоо министрлигинин маалымат кызматынын билдирүүсүнө ылайык, иш-чарага Экономика жана соода министрлиги, Каржы министрлиги, Мамлекеттик салык кызматы, ошондой эле ДДУ жана ЮНИСЕФ уюмдарынын өкүлдөрү жана өлкөнүн алдыңкы бизнес ассоциациялары катышты.
Жыйында Саламаттык сактоо министрлигинин кант камтылган ичимдиктер жана жогорку деңгээлдеги тузду азыктар үчүн акциздик жөнгө салууну жаңыртуу боюнча жаңы демилгеси сунушталды.
Учурда Кыргызстанда кант камтылган ичимдиктер үчүн литрине 3 сомдук акциз орнотулган. Бирок, бул ставка канттын мазмунунан көз карандысыз, бул категориядагы бардык азыктарга колдонулат, бул болсо канттын ар кандай деңгээлиндеги ичимдиктердин бирдей салынаарына алып келет.
«Тамактануу жана оорулар менен байланышкан көйгөйлөр саламаттык сактоо системасы үчүн олуттуу чакырык болуп саналат. 2023-жылга карата Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, Кыргызстандагы балдардын 9% ашыкча салмакка ээ, 6-23 айлык балдардын 75% ден соолукка зыяндуу азыктарды жешет, ал эми 78% дайыма таттуу ичимдиктерди ичишет», - деди Саламаттык сактоо министринин орун басары Темирбек Эркинов.
Анын айтымында, өлкөдө кант диабети менен катталган 84 миңден ашык бейтап бар, жана жыл сайын алардын саны 5-7 миңге көбөйүүдө. Мамлекеттин гемодиализге болгон чыгымдары жылына 2 миллиард сомдон ашат. Ошондуктан кант жана тузду колдонууну азайтуу боюнча чаралар инфекциялык эмес оорулардын алдын алуу үчүн өтө маанилүү.
Сунушталган демилге акциздик салыктарды дифференциалдык системага өткөрүүнү камтыйт, анын алкагында ставка ичимдиктердеги канттын чыныгы мазмунуна жараша болот.
Бул модель боюнча акциздердин төмөнкү шкаласы каралган:
– 100 мл үчүн 5 г кантка чейин – литрине 5 сом
– 100 мл үчүн 5-8 г кант – литрине 7 сом
– 100 мл үчүн 8-11 г кант – литрине 9 сом
– 100 мл үчүн 11 г канттан ашык – литрине 11 сом
Министрлик жаңы моделдин максаты өндүрүүчүлөрдү азыктарындагы канттын мазмунун азайтууга жана калктын керектөө адаттарын өзгөртүүгө түрткү берүү экенин түшүндүрдү.
Мындан тышкары, энергетикалык ичимдиктер үчүн акциздин туруктуу ставкасын литрине 20 сом катары орнотууну сунушталууда, алардын кант жана кофеиндин жогорку концентрациясын, ошондой эле өспүрүмдөрдүн ден соолугуна терс таасирин эске алуу менен.
Ушундай эле чаралар жогорку деңгээлдеги тузду азыктар үчүн, анын ичинде чипсылар жана туздалган крекерлер үчүн да сунушталууда.
Туздуу азыктар үчүн акциздердин ставкалары төмөнкүдөй болот:
– 100 г азыкта 1,2 г тузга чейин – 0 сом
– 100 г азыкта 1,2-1,5 г – 5 сом
– 100 г азыкта 1,5-2,0 г – 10 сом
– 100 г азыкта 2,0-2,5 г – 15 сом
– 100 г азыкта 2,5 г ашык – 20 сом
Талкуу учурунда катышуучулар сунушталган модельдин ар кандай аспекттерин, анын калктын ден соолугуна таасирин жана өндүрүүчүлөр менен керектөөчүлөр үчүн экономикалык кесепеттерин карашты. Бизнес ассоциациялары демилгеге өз сунуштарын жана пикирлерин билдиришти.
Мамлекеттик органдар бул демилге калктын ден соолугун жакшыртууга жана инфекциялык эмес оорулардын жайылышын азайтууга багытталган комплексдүү мамлекеттик саясаттын бир бөлүгү экенин баса белгилешти.
ДДУ жана ЮНИСЕФтин өкүлдөрү Саламаттык сактоо министрлигинин кант жана тузду жогорку деңгээлде камтыган азыктарды колдонууну азайтууга багытталган демилгесин колдошту.
Акциздерден түшкөн бардык каражаттар мамлекеттик бюджетке багытталат, ал эми эквиваленттүү каражаттар саламаттык сактоо тармагындагы программаларды, анын ичинде оорулардын алдын алуу жана дарылоо, ошондой эле саламаттык сактоо системасын өнүктүрүү үчүн пайдаланылат.
Министрлик бул демилгенин ишке ашырылышы боюнча мамлекеттик органдар, бизнес жана эл аралык өнөктөштөр менен тең салмактуу чечимдерди иштеп чыгуу боюнча консультацияларды улантууну пландап жатканын билдирди.
