Кыргызстанда Саламаттык сактоо министрлиги кант камтыган ичимдиктерге жана жогорку деңгээлдеги туз камтыган айрым азыктарга акциздик жөнгө салууну өзгөртүү боюнча демилге көтөрдү. Бул идея Экономика жана соода министрлиги тарабынан уюштурулган жыйындын жүрүшүндө сунушталды.
Талкууга ар кандай мамлекеттик структуралардын өкүлдөрү, анын ичинде Экономика жана соода министрлиги, Каржы министрлиги, Мамлекеттик салык кызматы, Азык-түлүк министрлиги, ошондой эле Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму жана ЮНИСЕФ сыяктуу эл аралык уюмдар катышты. Мындан тышкары, өлкөнүн негизги бизнес ассоциацияларынын өкүлдөрү да диалогго кошулду.
Учурда Кыргызстанда кант камтыган ичимдиктер үчүн бирдиктүү акциз ставкасы 1 литр үчүн 3 сомду түзөт. Бул ставка канттын реалдуу мазмунунан көз каранды эместиги маанилүү, бул болсо канттын төмөнкү же жогорку деңгээлиндеги ичимдиктердин бирдей салык салынуусуна алып келет.
Саламаттык сактоо министрлиги акциздерди дифференциалдык система аркылуу салык салууну сунуштап жатат, бул жерде акциз ставкасы ичимдиктердеги канттын мазмунуна жараша болот. Сунушталган шкала төмөнкүдөй:
- 100 мл үчүн 5 г кантка чейин — 1 литр үчүн 5 сом;
- 5–8 г — 1 литр үчүн 7 сом;
- 8–11 г — 1 литр үчүн 9 сом;
- 11 гдан ашык — 1 литр үчүн 11 сом.
Мындан тышкары, энергетикалык ичимдиктер үчүн 1 литр үчүн 20 сомдук акцизди белгилөө сунушталууда, алардын жогорку кант жана кофеин мазмунун, ошондой эле жаштардын ден соолугуна терс таасирин эске алуу менен.
Ошондой эле, чипсылар жана туздуу кургатылган азыктар сыяктуу туздуу закускаларга да ушундай эле ыкманы колдонуу пландалууда. Сунушталган моделде акциз ставкасы азыктын туз деңгээлине жараша өзгөрөт: 100 г азыкта 1,2 г туз камтылганда нөлдүк ставкадан 2,5 гдан ашык болсо 100 г үчүн 20 сомго чейин.
Талкууга катышуучулар жаңы моделдин ар кандай параметрлерин, анын калктын ден соолугуна тийгизген таасирин жана өндүрүүчүлөр менен керектөөчүлөр үчүн экономикалык кесепеттерин карашты. Бизнес ассоциациялары өз сунуштарын жана пикирлерин билдиришти.
Саламаттык сактоо министрлигинде бул демилге инфекциялык эмес оорулардын жайылышын азайтуу боюнча узак мөөнөттүү мамлекеттик стратегиянын бир бөлүгү экенин белгилешти.
Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун жана ЮНИСЕФтин өкүлдөрү сунушталган чараларды колдошту. ВОЗдун өкүлү Алина Алтымышова мындай механизмдер 116 өлкөдө жогорку кант жана туз камтыган азыктарды колдонууну азайтуу максатында иштеп жатканын белгиледи.
Саламаттык сактоо министринин орун басары Темирбек Эркинов тамактануу жана ага байланыштуу оорулардын маселелери өлкөнүн саламаттык сактоо системасы үчүн олуттуу коркунуч туудурарын айтты. Улуттук статистика комитетинин 2023-жылга карата маалыматына ылайык, Кыргызстанда 9% балдар ашыкча салмактан жабыркайт. Ошол эле учурда 78% балдар дайыма таттуу ичимдиктерди ичишет, ал эми 6дан 23 айга чейинки 75% балдар ден-соолукка зыяндуу тамактарды алышат.
«Биздин өлкөдө 84 миңден ашык диабет оорусу менен жабыркаган бейтаптар катталган, жана алардын саны жыл сайын 5–7 миңге көбөйүүдө. Гемодиализге кеткен чыгымдар жылына 2 миллиард сомдон ашат», — деп кошумчалады Эркинов.
Кант жана туздун керектелишин азайтуу оорулардын алдын алуу жана калктын ден соолугун коргоо үчүн маанилүү кадам болуп саналат, деди ал.
Жаңы акциздерден түшкөн бардык кирешелер мамлекеттик бюджетке багытталат. Ошондой эле оорулардын алдын алуу, дарылоо жана саламаттык сактоо системасын өнүктүрүү программаларына салыштырмалуу каражаттар бөлүнөт деп болжолдонууда.
Саламаттык сактоо министрлиги мамлекеттик мекемелер, бизнес сектору жана эл аралык өнөктөштөр менен консультацияларды улантууну пландап жатат, бул демилге боюнча акыркы чечимдерди иштеп чыгуу үчүн.
Запись Минздрав канттуу ичимдиктерге жана туздуу азыктарга акциздерди жогорулатуу боюнча сунуштады Кыргызстанда биринчи жолу K-News сайтында пайда болду.
