2026-жылдын 28-февралы, жекшемби күнү, Иран режимине каршы АКШ жана Израилдин биргелешкен аба операциясынын натыйжасында Ирандын Жогорку жетекчиси аятолла Али Хаменеи өлтүрүлдү.
Али Хаменеи — Ирандык саясатчы жана диний лидер, 1989-жылы Ислам Республикасынын Жогорку лидери болуп дайындалган.
Эрте жаштык жылдары
Аятолла Хаменеи 1939-жылдын 19-апрелинде Мешхедде диний ишмердик менен алектенген үй-бүлөдө төрөлгөн. Жаш кезинен, 13 жашынан баштап, ал шииз диний мектебинде билим алып, Кума жана Эн-Наджафта аятолла Рухолла Хомейнинин жетекчилигинде окуусун уланткан. 1960-жылдары ал шах режимине каршы нааразычылык акцияларына активдүү катышып, САВАКтын жашыруун полициясы тарабынан бир нече жолу камакка алынган.
Ислам революциясы жана карьерасы
1978-1979-жылдардагы Ислам революциясы учурунда Хаменеи Революциялык кеңештин мүчөсү болуп, Ислам революциясынын коргоочулары корпусун түзүүгө катышкан. Ал Тегеранда жума намаздын имамы болуп дайындалган. 1981-жылы ага кол салуу болгон, бул анын оң колунун параличине алып келген. Ошол эле жылы ал Ирандын президенти болуп 95% добуш менен шайланган жана Иран-Ирак согушу учурунда 1989-жылга чейин ушул кызматта калган.
Жогорку лидердин кызмат орду
Хомейнинин 1989-жылы каза болуусунан кийин Хаменеи Эксперттер кеңеши тарабынан рахбарлык кызматка шайланган. Конституциядагы өзгөртүүлөр ага армияга, сот системасына, мамлекеттик медиага жана күч структураларына олуттуу таасир этүүгө мүмкүнчүлүк берген. 1994-жылы ал улуу аятолла болуп, белгилүү шииз марджа (жогорку диний авторитеттер) катарына кирген.
Хаменеи консервативдик ислам көз караштарын карманып, «велаяти факих» (ислам юристинин бийлиги) теократиялык бийликти сактоого чакырган. Ал ядролук энергияны өнүктүрүүнү активдүү колдоп, бир эле учурда ядролук куралды түзүүгө тыюу салган.
Сырткы саясатында ал АКШны «тираниянын символу» жана Израилди «оккупациялык режим» деп сындап, «Хезболла», ХАМАС жана палестиндер сыяктуу топторго колдоо көрсөткөн.
Анын жетекчилигинде Иран экономикалык санкцияларга карабастан региондогу позицияларын күчөттү; 2024-2026-жылдар аралыгында аскерий чыңалуунун жогорулашы, Израил менен ракеталык алмашуулар жана АКШ тарабынан чабуулдар болду.
Ички өлкөдө ал оппозицияны катуу басып, 2009-жылдагы нааразычылык акцияларын жана 2022-жылдагы Махса Амининин өлүмүнө байланыштуу толкундоолорду күч менен баскан.
Жеке жашоосу
1964-жылдан бери Хаменеи Мансура Ходжасте Багерзадеге үйлөнгөн; алардын алты баласы бар, алардын арасынан уулу Моджтаба мүмкүн болгон мураскер катары каралат.
Анын коомдук образы аскетизм жана жөнөкөйлүк менен белгиленген, бул жогорку диний авторитет, мамлекет башчысы жана ислам революциясынын символу катары ролдор менен айкалышкан.
Өлүмү
2026-жылдын 28-февралында АКШ жана Израилдин Тегеранга болгон биргелешкен чабуулдарынан кийин Хаменеи, кызы жана күйөө баласы менен бирге каза болду. Анын өлүмүнөн кийин өлкөнү башкаруу убактылуу президент Масуд Пезешкиан, сот бийлигинин башчысы жана Конституциянын коргоочулары кеңешинин мүчөсү болгон кеңешке өткөрүлдү.
