Кыргыз Республикасында соттук-эксперттик системаны реформалоо активдүү ишке ашырылууда, анын негизги демилгелеринин бири соттук экспертизалар палатасын түзүү жана жеке адистерди киргизүү болуп саналат. Бул маалыматты Юстиция министрлигине караштуу Соттук-эксперттик кызмат билдирди.
Жаңы өзгөртүүлөрдүн негизги максаты экспертизалардын сапатын жогорулатуу, алардын жүргүзүлүшүн тездетүү жана эксперттик кызматтардын жеткиликтүүлүгүн арттыруу.
Бул реформанын зарылдыгы системадагы бар проблемалар менен түшүндүрүлөт. Бүгүнкү күндө өлкөдө 60тан ашык экспертиза түрлөрүнө муктаждык бар, бирок алардын көпчүлүгү квалификациялуу адистердин жетишсиздигинен улам жеткиликтүү эмес.
Натыйжада, жарандар, юридикалык жактар жана сот-тергөө органдары кечигүүлөргө туш болушууда, ал эми ДНК-изилдөөлөр сыяктуу айрым учурларда чет өлкөгө кайрылууга же экспертизанын жүргүзүлүшүн айлар бою күтүүгө мажбур болушат.
Жаңы модель жеке сектордун активдүү катышуусун талап кылат. Жеке эксперттер жана лабораториялар, анын ичинде чет өлкөлүк, Кыргызстанда соттук экспертизалар палатасына мүчө болгондо иштей алышат. Бул уюм адистерди сертификаттоого даярдоо, методикаларды бекитүү, реестрди жүргүзүү жана тарифтерди жөнгө салуу боюнча ыйгарым укуктарга ээ болгон көз карандысыз өзүн-өзү жөнгө салуучу орган болуп иш алып барат.
Реформа авторлорунун пикири боюнча, мындай көз караш:
мамлекеттик эксперттик мекемелердин жүгүн азайтууга;
заманбап жабдууларга инвестиция тартууга;
эл аралык стандарттарды киргизүүгө;
экспертизалардын жеткиликтүүлүгүн жана жүргүзүү мөөнөттөрүн жогорулатууга жардам берет.
Учурда мамлекеттик система жүгү жогору бойдон калууда. Ар жылы Соттук-эксперттик кызмат 10 миңден ашык экспертиза жүргүзөт, анын 80% жакыны баштапкы изилдөөлөрдү түзөт.
Жеке эксперттерди киргизүү жарандар үчүн мүмкүнчүлүктөрдү да кеңейтет. Экспертизалар кылмыш иштеринде гана эмес, ошондой эле сотко чейинки процесстерде, мисалы, керектөө талаштарында да колдонулушу мүмкүн, бул аларды фактыларды далилдөө үчүн толук кандуу инструмент кылат.
Ошол эле учурда система мүмкүн болгон тобокелдиктерден коргоо чараларын камтыйт. Эксперттерди дайындоо Палата аркылуу жүргүзүлөт, түздөн-түз заказчылар тарабынан эмес. Тарифтер ачык болот, ал эми соттук эксперттердин иши стандартташтырылып, көзөмөлгө алынат.
Бул реформаны ишке ашыруу соттук системанын натыйжалуулугун жогорулатып гана тим болбостон, жарандардын укуктарын коргоодо маанилүү кадам болуп, адилеттүүлүккө тез, объективдүү жана технологиялык жеткиликтүүлүктү камсыз кылат деп күтүлүүдө.
