Мыйзам долбоорунун бир авторлорунун бири, депутат Адилет Белековдун айтымында, негизги милдет - унаа ээлерин катализаторлорду колдонууга түртүп, мыйзамдык механизмдерди түзүү.
Төмөнкү өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда:
1. «Катализатордун» аныктамасы
Мыйзам долбоору катализатордун (катализатор) түшүнүгүн камтыйт, ал - уулуу газдардын токсиколугун азайтуу үчүн арналган чыгаруучу системанын элементи.
2. Катализатордун болушу жана иштеши
Катализатор же токсиколду азайтуучу аналогдук системасы бар унаалар мындай системаларды кармоого жана иштөө абалында сактоого милдеттүү болот. Иштеп жаткан катализаторсуз транспорт каражатын пайдаланууга тыюу салынат.
3. Бардык унаалар үчүн милдеттүү техникалык кароо
Кээ бир транспорт каражаттары үчүн гана техникалык кароо талап кылынган учурдагы нормалардан айырмаланып, сунушталган мыйзам долбоору жол кыймылына катышууга уруксат берилген бардык унаалар үчүн милдеттүү техникалык кароону карайт, электр унаалары жана водород отун элементтери менен жүргөн машиналардан тышкары. Экологиялык талаптарга ылайыктыгын текшерүү техникалык кароонун милдеттүү бөлүгү болуп, катализатордун же чаң фильтринин болушун визуалдык текшерүү жана чыгаруучу газдардагы зыяндуу заттардын мазмунун инструменталдык контролдоо кирет.
Техникалык кароонун оң жыйынтыгы экологиялык стандарттарга ылайыктыгын тастыктаган болот.
4. Экологиялык жыйынтыксыз каттоо тыюу
Автомобилдерди каттоо жана кайра каттоо экологиялык критерийлерге ылайыктыгын тастыктаган техникалык кароонун натыйжалары боюнча күчүндө болгон оң жыйынтыксыз мүмкүн эмес.
5. Бузуулар үчүн жоопкерчилик
Мыйзам долбоору төмөнкү айыптардын киргизилишин карайт:
- Экологиялык талаптарга ылайыктыгы боюнча жалган оң жыйынтык берүү үчүн 400 эсептик көрсөткүч (40 миң сом) жана диагностикалык борбордун лицензиясын конфискациялоо;
- Катализаторду же чаң фильтрин алып салуу, бөгөт коюу же иштөө имитациясы үчүн 300 эсептик көрсөткүч (30 миң сом) жана тиешелүү жабдууларды конфискациялоо.
Документте абанын булганышы жарандардын ден соолугуна олуттуу коркунуч туудураары белгиленет. 2021-жылы Бишкек дүйнөдөгү эң булганыч шаарлардын катарына кирди, жана чыгарылган газдардын чоң бөлүгү унаа транспорту тарабынан пайда болот. Катализаторлорду алып салуу зыяндуу заттардын чыгарылышын көбөйтүп, отундун чыгымын жогорулатат, бул да анын импорттук чыгымдарын көбөйтөт. Кыргызстан Париж келишиминин катышуучусу катары парник газдарынын чыгарылышын азайтуу боюнча милдеттенмелерди алат, демилгелердин авторлору түшүндүрүшөт.
Алар сунушталган чаралар абанын булганышын азайтууга, калктын ден соолукка болгон коркунучтарын азайтууга, иштелип чыккан катализаторлорду эсепке алуу жана жок кылуу системасын түзүүгө, ошондой эле чыгаруучу газдарды тазалоо системаларын мыйзамсыз алып салуунун алдын алууга жардам берет деп ишенишет.
Мыйзам долбоорунун негизги авторлору: Жогорку Кеңештин депутаттары Марлен Маматалиев, Медина Кайрылбекова жана Адилет Белеков.
