Автокатализаторлордун экспортун КРга тыюу салууну дагы алты айга узартышы мүмкүн

Экономика жана соода министрлиги Кыргызстандан колдонулган катализаторлорду, шлак, күл жана катализаторлордо бар баалуу металлдардын калдыктарын экспорттоого тыюу салуу боюнча жобонун коомдук талкуусун баштады.

Бул долбоордун негизги максаты — калктын ден соолугун жана айлана-чөйрөнү коргоо, ошондой эле автоунаалардын чыгарган газдары менен пайда болгон абанын булганышын азайтуу.

Инициативанын авторлору, кабыл алынган чараларга карабастан, өлкөдөгү абанын булганышы көйгөйү өтө маанилүү бойдон калууда экенин белгилешет. Бул булгануунун негизги булактары стационардык объекттер (мисалы, энергетика, кен казуу жана кайра иштетүү тармактары, турак-жай сектору) жана транспорт каражаттары болуп саналат.

Расмий маалыматтарга ылайык, жыл сайын стационардык булактар 60 миң тоннадай булганыч заттарды чыгарса, автоунаалар атмосферага 400 миң тоннадай заттарды кошот. Мобилдик булактардан чыккан газдардын көлөмү акыркы жылдары өсүп жатат.

Бишкек, Ош, Токмок, Кара-Балта жана Чолпон-Ата шаарларында абанын сапаты 14 стационардык пост жана бир автоматтык станция аркылуу контролдонууда. Бишкекте автоматтык станция 11 көрсөткүч боюнча, анын ичинде азот оксиддери, күкүрт диоксиди, углерод оксиди, озон жана ар кандай өлчөмдөгү иреттеги бөлүкчөлөр боюнча 24 саат бою мониторинг жүргүзөт. Маалыматтарды талдоо көрсөткөндөй, бир нече булганыч заттардын орточо жылдык концентрациясы уруксат берилген чендерди ашып кетүүдө.

Мисалы, 2025-жылы азот диоксидинин орточо концентрациясы 0,07 мг/м³ түзүп, кышкы айларда 2,3 ПДКга чейин жогорулаган. Формальдегиддин концентрациясы 2,7 ПДКга жеткен, ал эми май айында нормадан 3,7 эсе ашып кеткен учурлар болгон. Ошондой эле кышкы мезгилде PM2.5 деңгээлинин кыйла жогорулашы байкалууда, бул жагымсыз метео шарттар жана жылуулук мезгилинде көмүрдүн активдүү колдонулушу менен байланыштуу.

Министрликте катализаторлор автоунаалардын чыгаруу системасында маанилүү роль ойнорун, зыяндуу заттарды, мисалы, углеводороддорду, сажа, углерод оксидин жана азот оксиддерин нейтралдаштырууга жардам берерин белгилешти. Катализаторлордо колдонулган платина, палладий жана родий сыяктуу баалуу металлдар аларды абдан баалуу кылат — алардын баасы автоунаанын баасынын 13%ына чейин жетиши мүмкүн.

Палладий жана башка баалуу металлдардын акыркы жылдардагы баасынын өсүшү автоунаалардан катализаторлорду уурдоо жана кайра сатуу үчүн алып салуу учурларынын көбөйүшүнө себеп болду. Бул колдонулган катализаторлорду жана алардагы баалуу металлдарды өлкөдөн мыйзамсыз чыгаруу учурларынын көбөйүшүнө алып келди.

Министрлик катализаторлордун экспортун убактылуу токтотуу 2021-жылдын августунда киргизилгенин жана бир нече жолу узартылганын эске салды. Киргизилген чектөөлөрдүн натыйжасында катализаторлорду, шлак, күл жана баалуу металлдар менен калдыктарды башка өлкөлөргө экспорттоо көлөмү азайып жатат.

Улуттун ири шаарларындагы экологиялык абалдын татаалдыгын жана колдонулган катализаторлорго болгон суроо-талаптын өсүшүн эске алып, министрлик алардын экспортун дагы алты айга узартууну сунуштайт.