16-мартта Астанадагы Борбордук референдум комиссиясы Казакстандын 87,15% жарандары жаңы Конституция долбоорун колдоду деп жарыялады. Массалык маалымат каражаттарынын маалыматына ылайык, документке каршы 9,83% добуш берди, бул 898 099 шайлоочуга туура келет. 146 миңден ашык бюллетень жараксыз деп табылды. Референдумга катышуу 73,1% түздү. Шайлоонун өтүшү үчүн катталган шайлоочулардын жарымынан көбү катышуусу керек.
Шайлоочулар жооп берген суроо мындай болду: «Сиз Казакстан Республикасынын жаңы Конституциясын кабыл аласызбы, анын долбоору 2026-жылдын 12-февралында массалык маалымат каражаттарында жарыяланган?»
Жаңы Негизги мыйзамды иштеп чыгуу президент Касым-Жомарт Токаев тарабынан башталган жана бир катар маанилүү өзгөртүүлөрдү камтыйт. Атап айтканда, эки палаталуу парламенттен бир палаталуу парламентке өтүү пландалууда, ошондой эле депутаттарды өз алдынча көрсөтүү токтотулат — алар партиялык тизмелер аркылуу гана шайланат. Мындан тышкары, долбоордо мыйзам чыгаруу инициативасына укугу бар консультативдик орган түзүү каралган, ал Халық Кеңесі (Элдик кеңеш) деп аталат. Бул кеңештин түзүлүшүнүн параметрлери азырынча көрсөтүлгөн жок, бирок мурда Токаев 126 адам президент тарабынан дайындалат деп билдирген. Ошондой эле, президент тарабынан дайындалган вице-президенттин кызмат орду киргизилет, ал парламенттин макулдугусуз негизги жетекчилерди дайындоо укугуна ээ болот.
Көрсөтүлгөн өзгөртүүлөргө каршы чыккандар президенттин бийлигин күчөтүп, жарандык эркиндиктерди чектейт деп кооптонушат, ал эми Акорданың өкүлдөрү жаңы тең салмак жана каршылык системасы, тескерисинче, демократиялык процесстерди бекемдеп, өлкөнүн туруктуу өнүгүүсүн камсыздайт деп билдиришет.
Шайлоонун расмий жыйынтыктары жарыяланар алдында Токаев 15-март жаңы Конституция күнү болот деп билдирди. Мурда бул майрам 30-августта белгиленчү, 1995-жылы күчүнө кирген учурдагы Конституция кабыл алынган күн. Ал Конституция бир нече өзгөртүүлөргө учураган. Соңку маанилүү өзгөртүүлөр 2022-жылы Кандуу январь деп аталган окуялардан кийин киргизилген. Анда Токаев Конституцияны кайрадан өзгөртпөйм деп убада берген, бирок 2025-жылдын күзүндө жаңы конституциялык реформа баштаган, «өмүр токтоп калбайт» деп белгилеген.
