Садыр Жапаров, өлкөнүн президенти, Кабар агенттигине берген интервьюсунда күч структураларын реформалоо боюнча стратегиясын билдирип өттү.
— Саламатсызбы, Садыр Нургожоевич. Биз ГКНБ жөнүндө маанилүү институт катары сүйлөшөбүз.
Мурда, эски жетекчилик учурунда жана совет мезгилинде, КГБда кимдер иштээрин так билүү мүмкүн эмес болчу. Соңку убакта ГКНБга көп сын айтылууда: кызматкерлер өздөрүнүн күбөлүктөрүн ылайыксыз жерлерде көрсөтөт, бул «чекисттин» репутациясын бузат. Сизге мындай пикирлер белгилүүбү?
— Ооба, бул мага белгилүү. Мен бир нече жолу досторума айттым: «ГКНБнын авторитетин жогорулатуу керек. Ал СССРдин КГБсынын деңгээлинде болушу керек. Болбосо, биз көрүп жаткандай, айрым кызматкерлер шектүү жагдайларда күбөлүктөрүн көрсөтүшөт. Бул токтотулушу керек». Мен бул маселени бир нече жолу көтөрдүм.
— Биз билебиз, ГКНБнын айрым кызматкерлерин мыйзамсыз ишмердүүлүк боюнча шектелип кармашууда. Бул алардын кеңири ыйгарым укуктары менен байланышканбы? Спецкызмат фактически көптөгөн тармактарга — курулуш мыйзам бузууларынан баштап, эттин баасына чейин — кийлигишип жатат.
— Ал күнү «интимдик кызматтарды көрсөтүү менен күрөшүү» боюнча видео чыкканда, мен: «Бул маселени Ички иштер министрлигине өткөрүп бериңиз — бул алардын жоопкерчилиги. ГКНБнын деңгээлин төмөндөтпөңүз» деп айткам.
Коррупциялык иштер боюнча учурда тергөө жүргүзүлүүдө. Конкреттүү деталдарды мен ачыкка чыга албайм.
— Сиз жакында Чек ара кызматы жана Коргоо кызматы ГКНБнын курамынан чыгарылганын билдирдиңиз. Келечектеги реформалар жөнүндө айтып бериңиз. Кандай багыттар ведомствонун карамагында калат? Экономикалык кылмыштар жана коррупция менен күрөшүү уланабы?
— Биз күч структураларында маанилүү реформаларды пландап жатабыз. Алардын башталышын мурда баштаганга аракет кылганбыз, бирок ар кандай себептерден улам бул кечиктирилди. Эми, үмүттөнөм, жакында баштайбыз.
ГКНБ өзүнүн негизги милдеттерине: чалгындоо, контрразведка, конституциялык тартипти коргоо, ошондой эле терроризм, экстремизм, бандитизм жана наркотик кылмыштуулук менен күрөшүүгө көңүл бурат.
Бул тармактардагы тергөө ыйгарым укуктары сакталат. Экономикага кийлигишүүнү пландаштырбайбыз. ГКНБнын жана анын кызматкерлеринин иши тууралуу маалымат жашыруун болушу керек.
Реформадан кийин ГКНБ чыныгы спецкызматка айланат, мурдагы КГБга окшош.
Ички иштер министрлиги да өзүнүн негизги милдеттери менен гана алектенет, тергөө ыйгарым укуктарын сактайт.
Ыйгарым укуктарды бекитүү үчүн мыйзам долбоору иштелип чыгат.
Жаңы Тергөө комитетин түзүү пландалууда, ага бардык тергөө функциялары өткөрүлөт. Генералдык жана Жоокер прокуратуралары мыйзамдуулукту көзөмөлдөшөт.
Неге Тергөө комитетин түзүп жатабыз? Бул система үчүн туруктуулук жана келечек үчүн зарыл.
Азыркы учурда абал кандай?
ГКНБ жана Ички иштер министрлигинде оперативдүү-издөө ишмердүүлүгү менен алектенген бөлүмдөр жана тергөөчүлөр бар, бир министрдин жетекчилигинде.
Мисалы, оперативник ишти мыйзамсыз алып барса, жана кимдир бирөө мыйзамсыз кармалып калса. Тергөөчү мындай ишти кабыл алуудан баш тарта алат, бирок министр телефон чалып, кылмыш ишин козгоону буйрук бериши мүмкүн. Натыйжада тергөөчү баш ийүүгө мажбур болот.
Ошондуктан, адилетсиздик учурлары, тилекке каршы, орун алууда.
Тергөө комитети президентке түздөн-түз баш ийет, бул ага оперативниктерден же министрден негизсиз материалдарды кабыл алууга жана иштерди козгоого жол бербейт.
Ошентип, адилетсиздиктин курмандыктары болгон жарандар камакта болбойт жана бошотулат. Бул адам укуктарын коргоонун жалгыз жолу — 100% эмес, бирок 95% деңгээлде. Бул келечектеги муундар үчүн коопсуздукту камсыздайт.
Экономикалык иштерде дагы ошол принцип иштейт: эгер кылмыш чын эле жасалган болсо, жаза болот; эгер иш жасалма болсо — адам бошотулат. Бир-бирине баш ийбеген эки көз карандысыз орган көбүрөөк негиздүү чечимдерди кабыл ала алат.
Бул өзгөртүүлөр — келечекке кадам. Керектүү имараттар жана техникалык ресурстар даярдалат. Указ чыгарылат, тиешелүү мыйзам долбоорлору Жогорку Кеңешке киргизилет, талкууланган соң кабыл алынып, уюштуруу иштери башталат.
Бул жылы бизде ШОС саммити жана Көчмөндөр оюндары пландалган, ошондуктан реформаны келерки жылы баштайбыз.
