// Сүрөт BYAMBASUREN BYAMBA-OCHIR/AFP аркылуу Getty Images
Кытай бийлигинин туруктуу басымынын шартында, интернет узак убакыт бою Автономдуу Внутренняя Монголия же Түштүк Монголиянын тургундары өз тилин эркин колдонуп, музыка жана адабият алмашып, бири-бири менен байланышууга мүмкүнчүлүк берген аз сандагы мейкиндиктердин бири болуп калды. Мындай жыйынтык жума күнү жарыяланган жаңы отчетто айтылат.
Доклад, PEN America жана Түштүк Монголиядагы адам укуктары боюнча маалымат борбору тарабынан даярдалган, кытай өкмөтү монгол тилин жана маданий аспекттерди белгилүү бир санариптик мейкиндиктерде активдүү түрдө басып жатканын, монгол идентификациясынын өнүгүшүнө мүмкүнчүлүк берген маанилүү коомдорду жок кылып жатканын көрсөтөт.
«Биздин туулган тилибизди сактап калуу» аттуу изилдөөгө ылайык, белгилүү монгол маданий веб-сайттардын дээрлик 89% цензурага учураган же толугу менен жабылган. Ошондой эле, популярдуу монгол тилинде социалдык тармактар үчүн Bainu колдонмосу сыяктуу онлайн коомдор чектелген. Отчетто «Бир провинция, бир гезит, бир кардар» саясаты жөнүндө айтылат, бул мамлекеттик медиага өзүнүн колдонмолорун түзүүгө мүмкүндүк берет, ошентип монгол программисттери тарабынан иштелип чыккан көз карандысыз платформаларды жоюуга алып келет — бул «Genocide Watch» уюмунун отчетунда кенен баяндалган.
Түштүк Монголиядан болгон журналист Соёмбо Боржгин, учурда Нью-Йорктогу сүргүндө жашап жаткан, иштеген «Внутренняя Монголия» гезитинин жабылышына күбө болуп, кайра тарбиялоо классына бир айга жазага тартылган. Учурда ал «жүйөлүү маданий репрессиялар» деп атаган темалар боюнча жазып жатат.
«Өкмөт монгол тилин жергиликтүү мектептерде окутууга тыюу салгандан кийин, интернет биздин эл үчүн акыркы эркин мейкиндик болуп калды. Бул кытай өкмөтү монголдор өз туулган тилинде сүйлөшүп, музыка бөлүшүп, тарыхты талкуулап, коом катары өз ара аракеттене турган жерлерди атайын жок кылып жатат дегенди билдирет. Монгол ырлары музыкалык колдонмолордон алынып жатат. Мисалы, «Монгол бололу» жана «Мен — монгол» ырлары алынып салынды», — деп бөлүштү Соёмбо Боржгин Tech24 менен болгон интервьюсунда.
«Биздин региондо адамдар азыр монгол тилинде эч кандай темаларды талкуулай алышпайт. Монгол тилине арналган бардык кибер мейкиндик жок болуп кетти», — деп кошумчалады ал.
ПЕН Америка жана Түштүк Монголиядагы адам укуктары боюнча маалымат борбору технологиялык компанияларды, өкмөттөрдү жана эл аралык уюмдарды монгол маданиятын интернетте коргоо үчүн биргелешип аракет кылууга чакырууда.
«Биз технологиялык компаниялар жана социалдык медиа платформалары өз кызматтарын иштеп чыгууда маданий укуктарыны коргоо концепциясын кабыл алат жана адам укуктарын сыйлайт деп үмүттөнөбүз, ошондой эле жабыркаган монгол коомдоруна санариптик колдоо көрсөтүү үчүн көз карандысыз уюмдар менен кызматташат», — деп отчетто Лизл Гернтхольц, PEN Americaдагы PEN/Barbey сөз эркиндиги борборунун башкаруучу директору, айтылган.
перевод: MiddleAsianNews
