ICE эмне?
АКШнын Иммиграция жана бажы кызматы (ICE) 2002-жылы 11-сентябрдагы террордук актыларга жооп катары өлкөнүн коопсуздук системасын реформалоо алкагында түзүлгөн.ICEнин директору АКШнын президенти тарабынан дайындалат, учурда бул кызматта Тодд М. Лайонс иштеп жатат, ал март 2025 жылдан бери ушул кызматта.
ICEнин негизги милдети иммиграция мыйзамдарын сактоону көзөмөлдөө жана чек араларды кесип өтүү менен байланышкан кылмыштарга каршы күрөшүү болуп саналат. Кызмат мыйзамсыз мигранттарды издеп, алардын депортациясын уюштурат жана контрабанда, документтерди жасалмалоо жана эл аралык финансылык кылмыштар боюнча тергөө жүргүзөт.
Акыркы убакта ICEнин таасири кыйла өстү, анткени президент Трамп миграцияны катуу көзөмөлдөөнү колдоп жатат. Кызматта 20 миң кызматкер иштейт, ал эми анын бюджети 8 миллиард долларды түзөт — бул АКШнын тарыхындагы финансылык жактан эң ири федералдык агенттик.
Нааразылык себептери
2026-жылдын 7-январында ICE агенти 37 жаштагы Рене Николь Гудду атып өлтүрдү, расмий версия боюнча, ал кызматкерлерге унаасы менен коркунуч туудурган.24-январда ошол эле шаарда 37 жаштагы медбрат Алекс Джеффри Претти атып өлтүрүлгөндө кырдаал курчуду. Бийликтин маалыматы боюнча, ал куралдуу болгон, бирок видео жазууларда анын колунда болгону телефон экендиги көрсөтүлгөн.
Алдын ала болгон окуялар
ICEге болгон сын 2025-жылдан бери күчөп жатат, анткени коомдук жайларда, билим берүү мекемелеринде жана иммиграция сотторунда рейддер тууралуу фактылар белгилүү болду. Атайын үй-бүлөлөрдү ажыратуу практикасы жана кармалгандардын жаман шарттары, ошондой эле даярдыксыз жаңы кызматкерлерди массалык түрдө кабыл алуу сынга алынууда.2025-жылдын майында Тодд Лайонс агенттерге соттун ордеринсиз жеке үйлөргө кирүүгө уруксат берген жашыруун меморандумга кол койду, бул административдик ордер жана акыркы депортация ордерине негизделген. Бул төртүнчү өзгөртүүнү бузуу катары юристтер тарабынан сынга алынды.
Көптөгөн кармалгандар жана укук коргоочулар жаман шарттар, санитардык нормалардын бузулушу жана медициналык жардамга жеткиликтин жетишсиздиги тууралуу билдиришти. Укук коргоо уюмдарынын маалыматы боюнча, 2025-жылы кармоо борборлорунда 32 адам каза болду — бул 2004-жылдан берки эң жаман көрсөткүч, бирок өзү кызматы 18 өлүм тууралуу билдирген. 2025-жылдын сентябрь айында Калифорниядагы борбордогу жүздөн ашык кармалган адам жаман жашоо шарттарына, медициналык жардамдын жетишсиздигине жана начар тамактанууга каршы нааразылык билдирип, ачкачылык акциясын өткөрүштү. Ички коопсуздук министрлиги бул айыптоолорду четке какты.
2025-жылдын декабрь айынын аягында Трамп Миннеаполис — Сент-Пол аймагына ICE жана чек ара кызматынын агенттерин жөнөтүү тууралуу буйрук берди, бул кармоо учурунда көптөгөн зордук-зомбулук жана кармалгандарга карата жаман мамиле кылуу учурларын жаратты.
Нааразылык форматтары
Нааразылык акциялары ар кандай формаларды кабыл алууда.Активисттер CNNдин эсептөөлөрүнө ылайык, 43 штатта 200дөн ашык акция өткөрүштү.
Миннеаполисте жашоочулар пляжда "SOS" сөзүн түзүштү. Солидардык билдирүү катары, студенттик уюмдар жана активисттер Калифорния, Орегон, Вашингтон, Нью-Йорк жана Техас сыяктуу штаттарда митингдер өткөрүштү.
Көпчүлүк нааразылык акциялары тынч өтсө да, кээ бирлери полиция менен кагылышууга айланды.
Кээ бир нааразылык билдиргендер стачка форматтарын тандашты. Кафе жана дүкөн ээлери өз жайларын жапса, жарандар жумуш сменаларын жана билим берүү мекемелериндеги сабактарды өткөрүп жиберишти. Слоган катары "Жумуш жок, мектеп жок, сатып алуулар жок" деген сөздөр айтылды.
Нью-Йорк университетинин профессору Скотт Гэллоуэй стачкалардын ордуна экономикалык бойкотту сунуштады. Ал февраль айында ири компаниялардын кызматтарына жазылуудан баш тартууга чакырып, "башкаруучулар нааразылык акцияларынан көп экономикалык кризистен коркушат" деди.
Грэмми сыйлыгын тапшыруу аземинде да нааразылык билдирүүлөр угулду. Пуэрто-Рико артисти Bad Bunnyнин испан тилиндеги альбому негизги сыйлыкты алган биринчи альбом болду. Ал Трамптын иммиграция саясатына каршы эмоционалдуу сөз сүйлөп, "Биз жабыркагандар, жаныбарлар эмес, адамдар жана америкалыктар" деди.
Жылдын мыкты ырын алган Билли Айлиш да активдүү аракеттерге чакырды: "Биз күрөштү улантуубуз керек жана ачык сүйлөшүшүбүз керек, биздин үнүбүз маанилүү".
Кырдаал оорбу?
Бул окуялардын фонуна карата Трамптын рейтингинин 38%га түшкөнү, анын мөөнөтүндөгү минималдуу көрсөткүч болуп саналат, Reuters жана Ipsosтун сурамжылоосуна ылайык. Январь айынын ортосунда ал 41%ды түзгөн.Кээ бир АКШ жарандары жаңы жарандык согуштун башталышы тууралуу айтып жатышат.
Мисалы, ZeroHedge колдонуучуларынын бири өз постунда "Граждандык согуш 2.0" башталганын таанышы керектигин сунуштап, нааразылык билдиргендердин полиция менен кагылышууларын сүрөттөгөн сүрөттөрдү кошту.
Бул постко Илон Маск жооп берип, "Бул чын эле ошондой" деп комментарий калтырды.
Бийликтин жообу
Президент Трамп ички коопсуздук министри Кристи Ноэмге ICE жана чек ара кызматынын агенттери "ар кандай шартта" нааразылык акцияларына кийлигишпеши керектигин тапшырды. Бирок ал ошондой эле федералдык агенттер жергиликтүү бийлик жардам сураса "жөнөкөй жана системалуу" түрдө кийлигишүүгө мүмкүн экенин белгиледи, бул анын социалдык тармактардагы билдирүүлөрүндө көрсөтүлгөн.Трамп федералдык кызматкерлердин аракеттери "абдан күчтүү жана катуу" болорун, федералдык менчикти коргоо үчүн: "Биз сот имараттарыбызды же башка объектилерибизди бузууга жол бербейбиз" деп айтты.
Нааразылык билдиргендерди "жогорку акы төлөнүүчү жынды жана башаламандыкка жол бергендер" деп атады. "Мен чек араларды көзөмөлдөө жана улуттук коопсуздук саясатына негизделген саясат менен шайланганмын, жана муну Америка каалайт" — деп жыйынтыктады ал.
Кристи Ноэм Миннесота штатындагы бардык федералдык иммиграция агенттерин дене камералары менен камсыздоону пландап жатканын билдирди.
Ошол эле учурда, мурдагы CNN алып баруучусу Дон Лемон жана көз карандысыз журналист Жорджия Форт Миннесотадагы ICEге каршы нааразылык акциялары тууралуу отчеттору үчүн кармалып, оор кылмыштар боюнча айыпталды, деп билдирет Журналисттерди коргоо комитети (CPJ).
Өлүмдөрдү тергөө
Преттинин өлтүрүлүшүнө байланыштуу коомдук нааразычылыкка жооп катары Трамп "адилеттүү жана ардактуу тергөө" башталганын жарыялады. АКШ Конгресси ички тергөө боюнча алдын ала отчетту алды.Операцияга катышкан федералдык агенттер Претти өлтүрүлгөндө кызматтан убактылуу четтетилди, жарандардын укуктарын бузуу жана күч колдонуу боюнча текшерүү жүргүзүлүүдө.
Хеннепин округунун соттук-медициналык эксперти Преттинин өлүмү башка бир адамдын аракеттеринен улам болгонун аныктады, ал "homicide" терминин ар дайым кылмыштуу аракеттерди билдирбестигин тактады.
Соттук-медициналык экспертинин корутундусуна ылайык, Претти бир нече жолу атып өлтүрүлгөн, бул тууралуу Ички коопсуздук министрлиги мурда билдирген. Ал ооруканадан каза болду, бирок отчетто башка маалыматтар жок. ```
