БУУнун маалыматы боюнча, Ортолук Азиядагы жана башка тоо аймактарындагы мөңгүлөр мисалсыз ылдамдыкта эрип жатат. Температуранын жогорулашы кышкы сезонду кыскартып, жай мезгилин узартат, бул болсо мөңгүлөрдүн артка кетишине алып келет, деп билдирет БУУнун жаңылыктар кызматы.
Мөңгүлөр планетадагы таза суу запастарынын болжол менен 70%ын камсыз кылууда маанилүү роль ойнойт. Дүйнө жүзүндө 2 миллиарддан ашык адам ушул ресурстарга, суусундук, айыл чарба, өнөр жай жана энергия өндүрүшү үчүн таянат.
Мындан тышкары, мөңгүлөр экосистемаларды колдоого жардам берет жана күндүн нурларын кайра космоско чагылдырып, Жердин ашыкча ысып кетишин алдын алчу "климаттын стабилизаторлору" катары иштешет.
Бирок мөңгүлөрдүн эриши уланганда, суу цикли уламдан-улам болжолдонбос болуп барат, бул дүйнө жүзүндө суу менен камсыздоого терс таасирин тийгизет. Бул жоготуу экологиялык гана эмес, экономикалык проблема болуп, миллиондогон адамдардын жашоосуна таасир этет.
БУУнун айлана-чөйрөнү коргоо программасы мөңгүлөрдөн таза суу запастарынын түгөнүшү айыл чарба, шаарлардагы суу менен камсыздоо жана энергия өндүрүшүндөгү бузулуулардан улам дүйнөлүк ички дүң продукциясында $4 триллиондук жоготууга алып келиши мүмкүн экенин эскертет.
Ортолук Азиядагы кырдаал улантып начарлап жатат.
Евразия өнүктүрүү банкынын маалыматы боюнча, 2022-жылдан бери региондогу температура дүйнө боюнча орточо ылдамдыкта эки эсе жогорулап жатат, бул чөлдүктүн көйгөйлөрүн курчутуп, мөңгүлөрдүн эришин тездетет.
2025-жылдын майында Душанбеде өткөн мөңгүлөрдү сактоо боюнча биринчи Эл аралык жогорку деңгээлдеги конференцияда Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон өлкөнүн 14 миң мөңгүсүнүн 1 миңден ашыгы толугу менен эрип кеткенин белгиледи. Соңку он жылдыкта Тажикстандагы мөңгүлөрдүн жалпы көлөмү дээрлик үчтөн бирине кыскарды жана алар Ортолук Азиянын суу ресурстарынын 60%дан ашыгын түзөт.
Кыргызстандын мөңгүлөрү да өзгөрүүлөрдөн качып кете алган жок; акыркы 50-70 жылда алардын аянты 16%га кыскарды.
БУУ Тажикстандын демилгеси менен Башкы Ассамблея 2025 жылды Мөңгүлөрдү сактоо боюнча Эл аралык жыл деп жарыялаганын баса белгиледи. Бул мөңгүлөрдүн эришине байланыштуу көйгөйгө көңүл буруу жана алардын корголушун камсыздоо үчүн натыйжалуу стратегияларды иштеп чыгуу үчүн зарыл.
«Мөңгүлөрдү сактоо климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо боюнча комплекс стратегиясынын негизги элементи болуп саналат, бул стратегия Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстан тарабынан биргелешип иштелип чыккан. Бул стратегиянын алкагында өлкөлөр мөңгүлөрдү мониторингдөө боюнча улуттук мүмкүнчүлүктөрүн күчөтүп, биргелешкен текшерүүлөрдү жүргүзүп, региондогу мөңгүлөрдүн толук тизмелерин түзүшөт», — деп айтылат билдирүүдө.
