Чүй облусунун прокуратурасынын бөлүм башчысы Алмаз Эрматов белгилегендей, республикада жыл сайын телефон чалуулар жана интернет аркылуу ишке ашырылган жаңы алдамчылык схемаларынын саны өсүп жатат. Бул кылмыштар жабыркагандардын саны жана материалдык зыяндын көлөмү туруктуу түрдө өсүп жаткандыктан, коомчулук тарабынан чоң жооп кайтарууну жаратат.
Статистика Чүй облусунда катталган алдамчылык аракеттеринин кескин өсүшүн көрсөтүп турат:
- 2024-жылы 974 кылмыш иши;
- 2025-жылы 1158 кылмыш иши.
Эрматовдун айтымында, кылмышкерлер өз операциялары үчүн көп учурда үчүнчү жактардан сатып алынган банктын эсептерин колдонушат. Жабыр тарткандардан алынган акча каражаттары дароо чет өлкөдөгү банктардын эсептерине которулат же башка финансылык активдерге айландырылат, бул алардын кайтарылышын өтө кыйындатат.
2025-жылы Кылмыш-жаза кодекси маанилүү өзгөрүүлөргө учурады. Эми кылмыш жоопкерчилиги банктардын кардарларына, мобилдик байланыш абоненттерине жана виртуалдык активдердин ээлерине, алар:
- өзүнүн электрондук төлөм каражаттарына (карталар, тиркемелер), крипто-кошельктарга жана SIM-карталарга үчүнчү жактарга мыйзамсыз аракеттерди жасоо үчүн жеткиликтүүлүктү атайын өткөрүп берүү же сатуу менен байланыштуу.
Медиага бул маселени активдүү талкуулоого карабастан, жаштар арасында банктын карталарын сатуу учурлары уланууда. 2025-жылы Чүй облусунда бул боюнча 44 кылмыш иши козголду. Бул бирөөлөр үчүн материалдык жоготууларга, ал эми башкалар үчүн жардамчы болуп калууга алып келет.
Зыянды болтурбоо үчүн, Чүй облусунун прокуратурасы жарандарга төмөнкү коопсуздук чараларын сактоону сунуштайт:
- өз номериңизге байланышкан банктын тиркемелерин колдонууда купуялуулукты сактоо.
- "жөнөкөй киреше" жөнүндө интернет жарнамаларынан качуу жана шектүү долбоорлорго инвестиция салбоо.
- эгер тааныштарыңыз WhatsApp же башка мессенджерлер аркылуу акча которууну сураса, жөнөтүүчүнүн жеке маалыматтарын текшерүү. Аларга жеке чалуу кылганыңыз жакшы.
- укук коргоо органдарынын же мамлекеттик мекемелердин кызматкерлерин телефон аркылуу көрсөтүп, финансылык талаптарды аткарбоо. Бардык расмий маселелер мамлекеттик органдарда жеке жолугушуу аркылуу гана чечилет.
Чүй облусунун прокуратурасы электрондук кошельктарды, SIM-карталарды жана банктын жеткиликтүүлүгүн үчүнчү жактарга атайылап өткөрүп берүү же сатуу кылмыш болуп эсептелинерин баса белгилейт.
