Ошентсе да, омбудсмен Жамиля Жаманбаева белгилегендей, тең укуктарды жана жеткиликтүү чөйрөнү түзүү ушул аялдардын өз потенциалын ачууга мүмкүндүк берет. Ар бир адамдын укуктары жана кадыр-баркы тең экенин таануусу маанилүү.
Жакында аял-лидерлерге арналган иш-чарада аялдардын өз чакырыктарын табышы жана башкалар үчүн үлгү болушу тууралуу шыктандырган окуялар көрсөтүлдү.
Света Есенгазиева — ушундай үлгүлөрдүн бири. Жүрөгү жаракат алып, басуу мүмкүнчүлүгүн жоготкондон кийин, ал жашоого болгон каалоосун жоготкон жок. "Бир эшик жабылды — башкасы ачылды", — дейт Света. Учурда ал армрестлинг боюнча Кыргызстан чемпиону болуп, Азия чемпиондугунда беш жолу, дүйнөлүк чемпионаттарда эки жолу медаль уткан. Анын пландарында Паралимпиада оюндарына катышуу бар.
Мындан тышкары, Света "Теңдик" шелтеринде администратор болуп иштейт, ал жерде мүмкүнчүлүгү чектелген аялдарга адаптацияланууга, көндүмдөрүн өнүктүрүүгө жана ишенимин арттырууга жардам берет.
Укуктарды түшүнүү
"Теңдик" шелтерин Гульмира Казакунова жетектейт, ал өлкөдөгү мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктары боюнча маселелерди көтөргөн биринчи адамдардын бири. Ал мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн социалдык адаптация жана эрте кийлигишүү борборун түзүүнү демилгелеп, аял-лидерлердин жаңы муунун окутууда.Гульмира кыйынчылыктар бар экенин мойнуна алат, мисалы, шелтер үчүн ижара акысын каржылоонун зарылдыгы, бирок ал мүмкүнчүлүгү чектелген аялдардын жашоосун жакшыртуу боюнча маанилүү миссиясын улантууда. "Биз мамлекеттик органдар менен иштешебиз, мыйзамдарды жана программаларды илгерилетебиз, эң маанилүүсү — аялдарды өзүнө ишенүүгө шыктандырабыз. Бизде зордук-зомбулукка кабылган кыздар болот. Биз аларга зордук-зомбулук кабыл алынгыс экенин жана алардын укуктары бар экенин түшүнүүгө жардам беребиз", — дейт ал.
Центрде психологиялык жана юридикалык колдоо, өз алдынча жашоо көндүмдөрүн үйрөтүү жана жумушка же окууга даярдоо сунушталат. Ошондой эле компьютердик сабаттуулук жана ашпозчулук боюнча курстар өткөрүлөт. "Бизге келген кыздардын 80%ы билимге жана өз алдынча жашоо үчүн зарыл болгон көндүмдөргө ээ эмес. Биз талап боюнча курстарды уюштурабыз, жана катышуучулардын 67%ы жумушка орношуп же өз бизнесин ачышат", — деп бөлүшөт Гульмира. Ушул сыяктуу ийгиликтүү мисалдардын бири — өз маникюр салонун ачып, башка аялдарды жумушка орноштурган кыз.
Мүмкүнчүлүгү чектелген аялдарды колдоо боюнча аракеттер
Депутат Гульнара Баатырова 2019-жылы Кыргызстан БУУнун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктары боюнча Конвенциясына кол койгонун жана алардын укуктарын коргоо боюнча милдеттенмелерди алганын эске салды. Учурда "Жеке жардамчы" программасы ишке ашырылууда, ал өзүн камсыздай албагандарга пенсия жана күнүмдүк жашоодо колдоо алууга жардам берет. Ошондой эле мамлекеттик органдарга жеке баруунун зарылдыгын азайтуу жана процедураларды жөнөкөйлөтүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө.Кийинки кадамдардын зарылдыгы
Ошентсе да, Гульнара Баатырова жана Токтобубу Ашимбаева бул жетишсиз экенин белгилешти."Кыргызстанда биз бул багытта белгилүү кадамдарды жасадык, бирок бул дагы эле жетишсиз. Бизге системалуу иш, каржылоону көбөйтүү жана эң маанилүүсү, коомдук аң-сезимди өзгөртүү керек", — деди Токтобубу Ашимбаева, ар бир кыздын, ден соолугунан көз карандысыз, сапаттуу жана инклюзивдүү билим алууга мүмкүнчүлүгү болушу керектигин баса белгилеп.
"Бул тек гана пандустар жана лифттер эмес, ошондой эле даярдалган мугалимдер, адаптацияланган программалар жана заманбап технологиялар".
Жогорку Кеңештин депутаттары парламенттик талкууларды баштоого, мыйзамга зарыл болгон өзгөртүүлөрдү киргизүүгө жана колдоо программаларын каржылоону көбөйтүү боюнча аракеттерди көрүүгө даяр экенин билдиришти.
"Бирок, сиздин активдүүлүгүңүз, катышууңуз жана экспертизаңыз жок, эч кандай мыйзам иштебейт — бул өтө маанилүү", — деп депутат аялдарды активдүү аракеттерге чакырды.
