Министрликте мугалимдердин укуктарынын бекем корголушу керектигин баса белгилешет. Учурда конфликттерди чечүү үчүн бирдиктүү механизм жок, ал эми иштеп жаткан нормалар педагогдорго керектүү кепилдиктерди бербейт. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, 66% дан ашык мугалимдер окуучулар жана алардын ата-энелери тарабынан куугунтукталуу же зомбулукка кабылышкан, бул болсо күйүп кетүүгө жана кесиптен кетүүгө алып келет. Мектептер бузуучүлөргө таасир этүүнүн натыйжалуу ыкмаларына ээ эмес.
Мугалимдер менен билим берүү мекемелеринин администрациясы ортосундагы конфликттер да кооптонууну жаратат. Көп учурда алар фактыларды текшербестен чечилет, бул эмгек мыйзамдарына каршы келет.
Мындан тышкары, министрликте ашыкча бюрократиянын бар экенин белгилешет. Мугалимдер жергиликтүү администрациялар жана саламаттык сактоо системалары сыяктуу ар кандай мамлекеттик органдар үчүн 46га чейин ар түрдүү отчетторду толтуруу милдетин алышат, бул болсо аларды окуу процессинен кыйла алаксытат.
Кагаз ишин азайтуу үчүн министрлик алты отчет формасын жокко чыгарды жана документ жүгүртүүнүн 80%ын санариптик форматка өткөрдү, болгону тогуз милдеттүү жазуу отчетун калтырып, дагы 31 форманы санариптештирүү үчүн аныктады. Бул чаралар мугалимдердин окуучулар менен иштөө үчүн убакытын бошотууга мүмкүндүк берди, бирок кошумча документтерди талап кылууга мыйзамдык чектөөлөрдү киргизүү дагы зарыл.
Ошондой эле, мугалимдерден мыйзамсыз текшерүүлөрдү жүргүзүү жана кошумча функцияларды талап кылуу учурлары бар, мисалы, каражат чогултуу жана чарбалык иштерди аткаруу, бул кесиптин авторитетин төмөндөтүп, коррупциялык тобокелдиктерди жаратат.
Сунушталган мыйзам долбоору төмөнкү үчүн жоопкерчиликти киргизет:
- мугалимдерди өздөрүнө тиешеси жок иштерге тартуу;
- мыйзамда каралбаган отчетту талап кылуу;
- мыйзамсыз текшерүүлөрдү жүргүзүү;
- товарлар жана кызматтарды сатып алуу боюнча милдеттер;
- мугалимдердин негизги жумушу учурунда чет элдик иш-чараларга катышуусу.
***
2023-жылы Жогорку Кеңеш мугалимдерди кемсинткендиги жана балдардын сыйсыздыгы үчүн ата-энелерге айыппул салууну сунуштаган ушундай мыйзам долбоорун караганын эске салуу керек. Башында 2 миң сомго чейин айыппул салуу пландаштырылган, ал эми кайталанган учурда 5 миң сомго чейин же беш күнгө чейин камакка алуу каралган. Бирок ата-энелердин терс реакциясынан кийин, болгону эскертүүлөр менен чектелүү чечими кабыл алынды.
