Республикалык ден соолукту чыңдоо жана массалык коммуникация борбору туберкулез, анын симптомдору жана дарылоо ыкмалары жөнүндө маанилүү маалыматтарды бөлүштү.
Туберкулез - Кох таягы деп аталган туберкулез микобактериясынан улам пайда болгон инфекциялык оору. Негизги жабыркаган жер - бул өпкө, бирок оору башка органдарды да таасир эте алат. Инфекциянын жугуу ыкмалары - бул активдүү формадагы оору менен жабыркаган адамдан аба аркылуу жугуу, ал керектүү дарылоону албай жатат. Жөтөлгөндө, чүчкүргөндө же сүйлөгөндө, инфекцияланган адам абага микобактерияларды бөлүп чыгарат жана аларды башка адамдар дем алат. Ошол эле учурда адистер, адекваттуу терапия алып жаткан бейтаптар дарылануунун бир нече жума ичинде жугуштуу болбой калат деп белгилешет.
Ар бир адам, жашына, жынысына жана социалдык статусуна карабастан, туберкулез менен оорушу мүмкүн. Инфекция жана оору ортосундагы айырманы түшүнүү маанилүү.
Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДССУ) маалыматтарына ылайык, планетанын калкынын болжол менен 23-25% туберкулез микобактериялары менен инфекцияланган, бирок оору алардын 5-10% гана өмүр бою өнүгөт, айрыкча иммундук система начарлаганда. Туберкулез көбүнчө эмгекке жарамдуу жаштагы адамдарда диагноз коюлат, бул анын социалдык маанилүүлүгүн баса белгилейт.
Риск факторлорунун арасында жабык жана начар желдетилген жайларда туберкулез менен ооругандар менен узак мөөнөттүү байланыш, адамдардын жыштыгы, ошондой эле жогорку оорулуулук менен аймактарда жашоо белгиленет. Иммунитеттин начарлашы башка оорулар, туура эмес тамактануу, стресстер, климаттын өзгөрүшү, тамеки тартуу, алкоголь жана наркотиктерди колдонуу менен ооруга чалдыгуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатат. Риск тобуна жабык мекемелерде иштеген же жашаган адамдар, медициналык кызматкерлер жана ВИЧ, диабет, өнөкөт өпкө оорулары (ӨПӨ, бронхиалдык астма, өнөкөт бронхит), өнөкөт бөйрөк жетишсиздиги, онкология жана гормондук препараттарды жана цитостатиктарды колдонгон адамдар кирет.
Туберкулез мурас катары, кол алышуу же жалпы буюмдарды, мисалы, идиш-аяк, кийим же төшөк менен колдонуу аркылуу жугуучу оору эмес экенин белгилөө маанилүү.
Оорунун негизги белгиси - жөтөл, ал ар кандай узактыкта болушу мүмкүн. Башка белгилерге жалпы начардык, алсыздык, жогорку чарчоо, дене температурасы (кечинде 37ден 37,5 °C чейин), түнкү тердөө, аппетиттин төмөндөшү жана салмактын жоголушу кирет. Кийинки стадияларда дем алуу кыйынчылыгы, көкүрөктө оору жана кандын куюлушу да пайда болушу мүмкүн.
Медициналык адистер мындай симптомдор пайда болгондо дароо үй-бүлөлүк медицина борборуна, үй-бүлөлүк дарыгерлерге же жашаган жердеги фельдшердик-акушердик пунктка кайрылууну сунушташат. Эрте текшерүү ооруны баштапкы стадиясында аныктоого же анын болушун четке кагууга жардам берет. Туберкулезди диагностикалоо үчүн калаң анализдери, анын ичинде Xpert MTB/RIF - заманбап жана так молекулярдык-генетикалык тест, флюорография же көкүрөк рентгенографиясы дайындалышы мүмкүн. Балдар үчүн теринин диаскинтест сынагы жүргүзүлөт.
Туберкулезди дарылоо негизинен туберкулезге каршы препараттар менен жүргүзүлөт. Дарылоонун убагында башталышы жана катуу режимди сактоо шартында оору айыктырууга болот. Кыргызстанда туберкулезге каршы дарылоо акысыз жүргүзүлөт.
Бирок дарылоо курсун токтотуу же дары-дармектерди туура эмес кабыл алуу дары-дармекке туруктуу туберкулездун пайда болушуна алып келиши мүмкүн. Бул учурда инфекция стандарттуу туберкулезге каршы препараттарга жооп бербеген микобактериялар тарабынан пайда болот. Мындай туберкулезди да дарылоого болот, бирок ал узак убакытты талап кылат жана дарыгерлер тарабынан туруктуу көзөмөлдү талап кылат.
Медициналык кызматкерлер стигма жана дискриминация көйгөйү бар экенин баса белгилешет. Туберкулез менен ооругандарга болгон терс мамиле медициналык жардамга кайрылууну жайлатышы же дарылоодон баш тартууга алып келиши мүмкүн. Стигманы жана дискриминацияны жоюу туберкулез менен ийгиликтүү күрөшүүдө маанилүү роль ойнойт жана жардамга эрте кайрылууга көмөктөшөт. Дарыланган бейтаптардын айланадагылар үчүн кооптуу эместигин түшүнүү коомго жана үй-бүлөлөргө коркпостон колдоо көрсөтүүгө жардам берет.
Ошондой эле медиктер чындыкка дал келбеген кеңири таралган мифтер жөнүндө эскертет.
Туберкулез төмөнкү киреше деңгээли бар адамдарды гана эмес, ар бир адамды таасир этиши мүмкүн. Инфекциялануу ар дайым ооруга алып келбейт, ал эми оору уят нерсе эмес. Туберкулез мурас катары жугуучу оору эмес жана элдик каражаттар менен дарыланбайт - эффективдүү дарылоо туберкулезге каршы препараттар менен гана болот.
Адистер симптомдорду билүү жана дарыгерге убагында кайрылуунун ийгиликтүү диагностика жана дарылоодо маанилүү роль ойной турганын баса белгилешет.
Аделя Клычева
