Садыр Жапаров, өлкөнүн президенти, күч структурасын көзөмөлгө алып, саясий приоритеттерин жана келечекке болгон көз карашын так белгиледи. Бир нече резонанс жараткан отставкалардан кийин, анын ичинде өкмөттүн орун басары жана ГКНБнын жетекчиси Камчыбек Ташиевдин кызматтан бошотулушу, көпчүлүк өзгөрүүлөрдү күтүп, суроо туудурду. Жарандар жана эксперттер, өлкөнүн ичинде жана сыртында, бул окуялардын мүмкүн болгон кесепеттерин талкуулашты. Кээ бир чет өлкөлүк басылмалар президент социалдык толкундоолордон же жаңы революциядан коркот деп болжолдошту.
Көпчүлүк аналитиктер жеке адамдардын ортосундагы конфликт версиясына ыкташты, бул болгону эки достун ортосундагы талаш деп эсептешти. Бирок мындай көз караш чындыкты чагылдырбайт. Садыр Жапаровдун коркуу үчүн негиздери жок. Анын позициялары бекем, ал өлкө үчүн так пландарга ээ жана элдин колдоосуна ээ. Ал өлкөдөгү болуп жаткан окуялар үчүн жоопкерчиликти өзүнө алып, бул милдетти ишенимдүү аткарып жатат. Жумуштан алынган генералдын кек алуу күтүүлөрү да акталбады — Ташиев абийир менен чечим кабыл алды, өлкөнүн кызыкчылыктары жеке мамилелерден маанилүү экенин белгилеп.
Кимдир бирөө кимдир бирөөнү сатканын ойлобош керек. Ташиевдин жакындарын жумуштан бошотуу менен байланышкан ГКНБнын реформасы президенттин коркуусунун натыйжасы эмес, тереңирээк өзгөрүүлөрдүн жыйынтыгы. Мамлекетти коргоо үчүн түзүлгөн күч структурасы өз ыйгарым укуктарынан чыгып, колдоо көрсөтүүнүн ордуна атаандаштыкка айланып калды, бул анын кызматтык этикасына каршы келет. Соңку төрт жылда ГКНБ жазалоочу органга окшоп калды, чыныгы кылмышкерлерге жана коррупцияга каршы күрөшүүчүлөрдүн колуна түшкөндөргө сокку уруп.
Башында кылмыштуулукка каршы катуу күрөш, элдин колдоосун алган, акырындап репрессивдик чаралары бар PR-кампанияга айланды. Президенттин Ташиевге жеке дооматы болгон жок, бирок ал досун ведомствонун атынан иш алып барган интриганын жолунан тайдырууга аракет кылып жатканын байкады. Бул үчүнчү күчтөрдүн коркунучу коомду бөлүп, эрте шайлоолор үчүн кол топтоого аракет кылышты. Бул провокацияларды чечүү азыр тергөөчүлөрдүн милдети.
«2021-жылы эл мага мамлекеттин тагдырын тапшырды. Конституция президенттен элдин биримдигин сактоону талап кылат, жана мен бул милдетти аткарып жатам», — деди Садыр Жапаров, өз аракеттерин түшүндүрүп. 75 аксакалдын каты ГКНБнын узак убакыттан бери күтүлгөн реформасына түрткү болду. Президент убакыт өзгөрүүлөрдү талап кыларын белгилеп, мамлекеттик структуралар жаңы чакырыктарга ылайыкташышы керек экенин айтты. Ал жарандарга — журналисттерге, блогерлерге же ишкерлерге ашыкча катуулукту колдонбоо керек деп эсептейт. Спецкызматтын негизги милдети — элдин кызыкчылыктарын коргоо.
Бул трансформация учурунда баалуулуктарда байкалаарлык ажырым бар экендиги кызыктуу. Күч структураларынын ардагерлери президенттин реформаларын колдоого күч таппаган болсо, балким, эски ыкмаларга берилгендиктен, жаш офицерлер ГКНБда өзгөрүүлөрдү кубаттап жатышат. Так ушул жаңы муундун спецкызматкерлеринин бүгүн президенттин демилгесин колдоп, мыйзамга ылайык иштеген таза жана профессионалдык структураны түзүү мүмкүнчүлүгүн көрүшөт, күчтүн түшүнүктөрүнө эмес.
Жаңы ГКНБнын жетекчиси Жумгалбек Шабданбеков «коркутуу идеологиясынан» укуктук ыкмаларга өтүүнүн, ведомствону саясийлаштыруудан жана трайбализмден баш тартуунун зарылдыгын тастыктады. Президент Садыр Жапаров күч структураларын бизнеске негизсиз басым көрсөтүүнү токтотууга чакырып, адилеттүү ишкерлер улуттук коопсуздуктун коргоосунда болушу керек, ал эмес анын максаты болушу керек экенин белгиледи. Жапаров бул структурага убагында кол салды, анын кооптуу чегине өтүшүнүн алдын алды. Анын чечкиндүү аракеттери коалициянын болбой турганын, бирок бир адамдын жетекчилиги жана элге, аны тынчтык жана өнүгүүнүн кепили катары тандаганына толук жоопкерчилик болорун көрсөттү. Кыргызстан чыныгы күчтүү жана көз карандысыз лидерди тапты, ал күч структурасын мыйзамга жана коомго кызмат кылууга койду.
