Отчет 2025-жылы 62 парламент палатасында шайлоолор өткөн 49 өлкөнүн маалыматтарына негизделген.
Кыргызстан 2025-жылы аялдардын парламенттеги үлүшүн 12,9%га жогорулатуу менен аялдардын өкүлчүлүгүндө эң чоң өсүштү көрсөткөн. Экинчи орунда Сент-Винсент жана Гренадиндер 12,3% өсүш менен, үчүнчү орунда Сент-Люсиянын жогорку палатасы 9,1% өсүш менен турат.
Жалпы прогресс баяу болсо да, кээ бир өлкөлөр рекорддук деңгээлдерге жетишкен. Австралияда 2025-жылдагы шайлоолордун жыйынтыгы боюнча аялдар парламентте 46% орунду ээлеп, тарыхтагы эң жогорку көрсөткүчкө жетишкен. Чехияда аялдардын төмөнкү палатадагы үлүшү 25%дан бир үчүнчү бөлүккө чейин өскөн. Эквадордо аялдар Улуттук ассамблеяда рекорддук 45% орунду ээлешкен.
Ошондой эле 2025-жыл Япония үчүн символикалык жыл болду: биринчи жолу премьер-министрдин кызматын аял ээлеп алды. Июль айындагы шайлоолордон кийин аялдардын парламенттин жогорку палатасындагы үлүшү 29,4%га жетти.
Бирок дүйнө жүзүндө парламент спикерлеринин арасында аялдардын саны азайып жатат: алардын үлүшү 23,7%дан 19,9%га (54 спикер) төмөндөгөн. 2025-жылы шайланган же дайындалган 75 жаңы спикердин болгону 12си аялдар.
Аялдардын өкүлчүлүгүнүн эң жогорку деңгээли Америка өлкөлөрүндө байкалууда: 2026-жылдын башына карата алар региондун парламенттеринде 35,6% орунду ээлеп жатат.
Бул региондо гендердик теңдикке жеткен же аялдардын үлүшү эркектердин үлүшүнөн жогору болгон жети өлкөнүн төртөө жайгашкан: Боливия, Куба, Никарагуа жана Мексика. Башка региондордо мындай көрсөткүчтөр Руанде, Андоррада жана Бириккен Араб Эмирлигинде байкалууда.
Аялдардын эң аз өкүлчүлүгү Жакынкы Чыгыш жана Түндүк Африка өлкөлөрүндө сакталууда, анда алардын үлүшү парламенттик орундардын 16,2%ын гана түзөт.
Оман, Тувалу жана Йеменде аялдар төмөнкү палаталарда же бир палаталуу структураларда өкүлчүлүк кылбайт.
Доклад ошондой эле аял-политиктерге карата зомбулук жана басымдын олуттуу көйгөй экенин белгилейт. МПСтин изилдөөсүнө ылайык, Азия-Тынч океан регионундагы аял-парламентарийлердин 76%ы психологиялык зомбулукка дуушар болушкан. Аял-депутаттар интернетте жана чыныгы жашоодо коркутуу жана запкыга кабылышы мүмкүн, бул тууралуу 76% аял жана 68% эркек респонденттер билдиришкен.
Эксперттер мындай коркутуулар аялдарды саясатка катышуудан алыстатып, өкүлчүлүк органдарында гендердик теңдикке жетүү процессин жайлатышы мүмкүн экенин эскертет.
- 1889-жылы негизделген Межпарламенттик союз 183 улуттук парламентти жана 15 регионалдык парламенттик уюмду бириктирген эл аралык уюм болуп саналат. МПС дүйнө жүзү боюнча демократияны өнүктүрүү жана парламентарийлердин укуктарын коргоо боюнча активдүү иш алып барууда.
