Межпарламенттик союздун (МПС) изилдөөсүнө ылайык, 2026-жылдын 1-январына карата аялдар дүйнөлүк парламенттерде 27,5% орунду ээлешет — бул өткөн жылга салыштырганда 0,3% га жогору, өткөн жылы бул көрсөткүч 27,2% болгон.
Отчет 2025-жылы 62 парламент палатасынын курамы жаңыланган 49 өлкөнүн маалыматтарына негизделген.
Эң байкалган өзгөрүүлөр Сент-Винсент жана Гренадиндерде (+12,3 пункт) жана Сент-Люсиянын жогорку палатасында (+9,1 пункт) катталды.
Жалпы глобалдык деңгээлде жай прогресске карабастан, айрым өлкөлөр рекорддук көрсөткүчтөргө жетишти. Мисалы, Австралияда 2025-жылдагы шайлоолордон кийин аялдар парламентте 46% орунду ээлешти — бул өлкө үчүн тарыхый жогорку көрсөткүч. Чехияда аялдардын үлүшү төмөнкү палатада 25% дан бир үчүнчү бөлүккө чейин өстү, ал эми Эквадордо бул көрсөткүч Улуттук ассамблеяда рекорддук 45% га жетти.
Японияда дагы тарыхый окуя болду: өлкөдө биринчи жолу премьер-министрликке аял шайланды, ал эми июль айындагы шайлоолордон кийин жогорку палатада аялдардын үлүшү 29,4% га жетти — бул Япония үчүн рекорддук деңгээл.
Аял спикерлердин санынын кыскарышы
Ошол эле учурда, парламенттердеги спикерлердин арасында аялдардын үлүшү 19,9% (54 спикер) түзүп, өткөн жылдагы 23,7% дан төмөндөдү.2025-жылы шайланган же дайындалган 75 жаңы спикердин ичинен болгону 12 аял болду.
Региондук айырмачылыктар
Эң жогорку аялдардын өкүлчүлүгү Америка өлкөлөрүндө байкалууда, 2025-жылы аялдар 13 өлкөнүн 20 парламент палатасында 36,1% депутаттарды түздү. Жалпысынан 2026-жылдын башына карата бул көрсөткүч Америка өлкөлөрүнүн парламенттеринде 35,6% түзөт.Дүйнөдөгү жети өлкөнүн төртөө, анда гендердик теңдикке жетишилген же парламентте аялдар эркектерден көп, ушул региондо жайгашкан: Боливия, Куба, Никарагуа жана Мексика. Башка региондордо мындай көрсөткүчтөр Руанде, Андоррада жана БАЭде катталган.
Оман, Тувалу жана Йемен сыяктуу үч өлкөдө төмөнкү палаталарда же бир палаталуу парламенттерде аял-депутаттар жок.
Квоталардын мааниси
Отчетто квоталар аялдардын өкүлчүлүгүн көбөйтүү үчүн эң натыйжалуу инструменттердин бири болуп калууда. 2025-жылы мыйзамдык же ыктыярдуу квоталар иштеген парламенттерде аялдар орточо 30,9% орунду ээлешсе, квоталары жок парламенттерде бул көрсөткүч 23,3% түздү.Зомбулук жана басым маселелери
Аялдардын саясатта катышуусуна тоскоол болгон олуттуу тоскоолдуктардан бири — аял саясатчыларга жасалган зомбулук жана басым. МПСтин изилдөөсү боюнча, Азия-Тынч океан регионундагы аял парламентчилердин 76% психологиялык зомбулукка дуушар болушкан.Аял депутаттар интернетте жана чыныгы жашоодо коркутуулар жана зомбулуктун курмандыгы болушат. Мындай тажрыйба тууралуу 76% суралган аялдар жана 68% эркектер билдиришти.
Кээ бир өлкөлөр бул көрүнүшкө каршы чараларды көрүп жатышат. Мисалы, Филиппиндин шайлоо комиссиясы аял саясатчылар тууралуу эркек талапкерлердин жаман пикирлеринен кийин кийлигишти, ал эми Колумбия парламенти аялдарга карата зомбулукту алдын алуу жана мындай аракеттер үчүн жаза берүү боюнча мыйзам кабыл алды.
1889-жылы негизделген Межпарламенттик союз — 183 улуттук парламентти жана 15 региондук парламенттик уюмду бириктирген глобалдык уюм. Анын максаты — демократияны өнүктүрүүгө көмөктөшүү жана парламентчилердин укуктарын дүйнө жүзү боюнча коргоо.
Башкы беттеги сүрөт: О. Звачек.
