Ирек Муртазин, орус журналисти-тергөөчү, "Судовый журнал" аттуу YouTube каналында жаңы чыгарылышын жарыялады, анда ал Канада тарабынан Александр Лебедевге каршы санкциялар менен Кыргызстандын Кумтор алтын кенин көзөмөлдөө үчүн күрөшүнүн байланышын талкуулайт. Эпизоддун аталышы "Кумтор үчүн күрөшүнүн рикошети".
Талкуунун негизин Лебедевдин Канада Федералдык сотунда баштаган сот иши түзөт, ал жерде ал 2022-жылдын 18-майында өзүнө каршы киргизилген санкцияларды оспор кылууда. Муртазин канадалык бийликтер Лебедевге каршы санкцияларды киргизүү себептерин бир нече жолу өзгөртүп жатканын белгилейт. Алгач аны атайын кызматтын мурдагы кызматкери деп эсептешкен, андан кийин Крымдагы туристтик бизнеске инвестиция салгандыгы үчүн айыпташкан, кийинчерээк Кремлдин пропагандасына катышкандыгы үчүн сынга алышкан.
Журналист ошондой эле Лебедевдин Канадада бизнес менен алектенбегенин жана бул өлкөгө эч качан барбаганын белгилейт. Бирок, анын пикиринде, санкцияларды киргизүү Лебедевдин Кумтор боюнча активдүү позициясы менен чектеш келген.
2021-жылдын жайында Лебедев Кыргызстанга келип, президент Садыр Жапаров менен жолугуп, Кумтор кенинде болгон. Андан кийин ал социалдык тармактарда чет элдик инвесторлордун көп жылдар бою жүргүзгөн ишмердүүлүгүн сынга алган катуу комментарийлерди жарыялады. Лебедев карьердин бийиктиги 4400 метрден ашканын жана 25 жылдан ашуун убакыт ичинде жалпы кирешенин болжол менен 12 миллиард долларды түзгөнүн, анын ичинен Кыргызстан болгону кичине үлүш алганын баса белгиледи.
Интернеттеги баракчасында бизнесмен кыргыз өкмөтүнүн кенди кайрадан көзөмөлгө алуу аракеттерин ачык колдоп, бул "уурдалган алтынды кайтаруу аракет" деп атаган.
Ал постсоветтик мейкиндик үчүн бул кырдаалдын уникалдуулугун белгилеп, чет элдик инвесторлор кыргыз бийликтерин паралаганын жана жазасыздыкты сезишкенин айтты. Лебедев бул кырдаалдын экологияга олуттуу зыянын тийгизип, бул аймакта иштеп жана жашаган 3500 адамдын ден соолугуна коркунуч туудураарын белгиледи. Эки миллиард тоннадан ашык иштетилген тоо-кен калдыктары сейсмикалык активдүү зонадагы мөңгүлөргө түшүп, адамдарга жана экосистемага коркунучтарды жаратууда.
Лебедев ошондой эле чет элдик компаниялар бардык салыкты төлөбөгөнүн жана болгону кичине дивиденддерди бергенин белгиледи. Ошол эле учурда, 25 жыл ичинде алар 27 миллиард доллар тапкан, ал эми Кыргызстан болгону 87 миллион доллар дивиденд алган.
Автор кыргыз бийликтеринин катуу позициясы жана Лебедевдин коомдук колдоосу чет элдик инвесторлордун нааразычылыгын жаратышы мүмкүн экенин белгилейт, анткени алар мурда бул кенди эксплуатациялоодон олуттуу пайда алышкан.
