Илим, билим берүү жана гуманитардык изилдөөлөр тармагындагы кызматташтык Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы мамилелердин негизги аспектине айланууда, өзгөчө элдер ортосундагы өз ара түшүнүшүүнүн күчөп жаткан муктаждыгы шартында. Иш-чаранын катышуучуларына Кыргызстандын мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев, КНУнун ректору Догдурбек Чонтоев, Кыргызстандан Кытай элчилигинин элчиси Лю Цзянпин, Кытай коомдук илимдер академиясынын президенти Гао Сян, Жогорку Кеңештин төрагасынын орун басары Карим Ханджеза жана илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министри Гульзат Исаматова саламдашуу сөздөрүн айтышты. Эки өлкөнүн илимпоздору жана эксперттери биргелешкен өнүгүүнүн жана өз ара байланыштарды тереңдетүүнүн келечектери тууралуу өз пикирлерин бөлүшүштү.
Жогорку Кеңештин төрагасынын орун басары Карим Ханджеза, Ж. Баласагын атындагы университеттин илимий жана билим берүү борбору катары маанилүү экенин, ал эки мамлекеттин ортосундагы диалогду өнүктүрүүгө жана билим алмашууга көмөктөшөрүн баса белгиледи.
Ал "Биз Кытайлык өнөктөштөр менен ишенимдүү мамилелерди жогору баалайбыз, бул суверенитеттин теңдиги жана өз ара колдоо принциптерине негизделген" деди. Ошондой эле пленумда кабыл алынган чечимдер Кыргызстан үчүн чоң кызыгууну жаратат, анткени алар баалуу аналитикалык жана практикалык тажрыйба сунуштайт деп белгиледи.
Ханджеза илимий жана эксперттик диалогдун маанилүүлүгүн, салмактуу чечимдерди кабыл алуу жана өз ара түшүнүшүүгө жетишүү үчүн баса белгиледи. Ал брифинг пикир алмашуу жана ишенимди бекемдөө үчүн натыйжалуу платформа болот жана кыргыз-кытай кызматташтыгын тереңдетүүгө багытталган жаңы демилгелерди ишке ашырууга жардам берет деп ишенерин билдирди.
КАОН президенти Гао Сян, өткөн жылы анын академиясы Кыргызстандын президентинин алдындагы Улуттук стратегиялык демилгелер институту менен меморандумга кол койгонун, бул эки өлкөнүн ортосундагы стратегиялык өнөктөштүктү тереңдетээрин маалымдады. Кыргызстандын, анын айтымында, 2030-жылга чейин Улуттук өнүгүү планын ишке ашырууда бекем чечкиндүүлүгүн көрсөтүп жатканын айтты.
Гао Сян "Кытай Кыргызстан үчүн ар дайым ишенимдүү дос болот жана кызматташтык планынын ишке ашырууда биргелешип иштөөгө даяр" деп кошумчалады.
Ал 4- пленумда кабыл алынган уникалдуу чечимдерди кеңири баяндап берди, бул чечимдер анын пикиринде башкарууда маанилүү тажрыйба болуп саналат. "Узак мөөнөттүү пландарды илимий иштеп чыгууга артыкчылык берүү Кытайдын модернизациясынын ийгилигинин негизги себептеринин бири" - деди Гао Сян.
Ал 15-чи беш жылдык планды (2026-2030-жж.) ишке ашыруу Кытай үчүн социалисттик модернизацияны бекемдөө жана алдыга жылуу үчүн чечүүчү мезгил болорун белгиледи. Гао Сян ошондой эле Кытайдын социалдык-экономикалык өнүгүүсүндөгү жетишкендиктер дүйнө жүзүндө көңүл бурууда экенин айтты.
Ал Кытай экономикасын дүлөй океанга салыштырды, ал штурмдардан коркпойт жана анын туруктуулугун жана чоң потенциалын көрсөтүп, өлкөнүн модернизациясы үчүн бекем негиз түзөт. Соңку беш жылда Кытай экономикасы 140 триллион юанга (20,1 триллион долларга жакын) жеткен бир нече маанилүү чектен өттү.
Гао Сян "модернизация батыштын моделине жетүү мүмкүн эмес жаңы жолду ачты" деп белгилеп, өнүгүп келе жаткан өлкөлөр үчүн мүмкүнчүлүктөрдү түздү, дүйнөгө өнүгүү маселелеринде көбүрөөк ишеним берди. Ал Кытайдын модернизациясынын жетишкендиктери эл аралык аренада жогору бааланганын баса белгиледи.
Бул пикир Кытайдын Кыргызстандагы элчиси Лю Цзянпин тарабынан да айтылды, ал Кытай өзүнүн өнүгүүсүнүн жемиштери менен бөлүшүүгө умтулуп, "Борбордук Азия" долбоорунун алкагында Кыргызстан менен кызматташтыкты активдүү өнүктүрүп жатканын белгиледи.
Лю Цзянпин эки өлкөнүн ортосундагы эки тараптуу мамилелердин динамикалык өнүгүшүн жана соода көлөмүнүн өсүшүн белгилеп, 2025-жылы 27,2 миллиард долларга жетип, 20%га өсөт деп болжолдоду. "Биздин өлкөлөрдүн ортосундагы достук жана өнөктөштүк жалпы бакубатчылык үчүн бекемделет" - деп баса белгиледи.
Ошондой эле ал эки өлкөнүн жетекчилери Си Цзиньпин жана Садыр Жапаровдун ортосундагы туруктуу жолугушуулар алардын мамилелеринин өнүгүү багытын аныктоодо маанилүү роль ойной турганын белгиледи.
Иш-чаранын жүрүшүндө КНУ, КАОН университети жана Россия, Чыгыш Европа жана Борбордук Азия институту ортосунда кызматташтык боюнча келишимге кол коюлду. Ошондой эле кытай илимпоздорунун илимий эмгектери көргөзмөсү өткөрүлдү жана "Кытай Коммунисттик Партиясынын Генералдык катчысы Си Цзиньпиндин чыгармаларынын Китеп Дому" ачылды.
Эскертүү
Кытай коомдук илимдер академиясы — Кытайдын коомдук жана гуманитардык илимдер боюнча алдыңкы илимий-аналитикалык борбору, 1977-жылы негизделген. Академия тарых, экономика жана саясаттын ар кандай аспектилерин изилдөө менен алектенет жана анын материалдары Кытайда жогорку деңгээлдеги стратегиялык чечимдерди кабыл алуу үчүн колдонулат.
Гао Сян — Кытайдын Цин династиясы мезгилиндеги тарыхы боюнча адистешкен белгилүү тарыхчы, илимий эмгектердин жана аналитикалык отчеттордун көптөгөн автору, Кытайдагы коомдук-саясий анализ боюнча алдыңкы эксперттердин бири болуп саналат.
