Ортолук Азия, "Бир жол - бир белдеу" программасы башталган аймак, бул демилгени ишке ашырууда жогорку сапаттагы кызматташуу үчүн негизги зона болуп калууда. Мамлекет башчыларынын жетекчилиги астында, Кытай менен Ортолук Азиянын ортосундагы өз ара аракеттенүү механизмдери туруктуу өнүгүп, соода-экономикалык байланыштардын деңгээлин жогорулатууда.
Кытайдын статистикасына ылайык, 2025-жылы Кытай Эл Республикасындагы (КЭР) жана Ортолук Азия өлкөлөрүнүн ортосундагы соода жүгүртүүсү 106,3 миллиард долларга жетип, өткөн жылга салыштырмалуу 12% га өскөн. Бул 100 миллиард долларлык чектен биринчи жолу ашып өткөнүн билдирет, жана оң динамика бешинчи жыл катары менен сакталууда. Натыйжада, Кытай Ортолук Азиянын бардык мамлекеттеринин эң ири соода өнөктөшү болуп калды, бул соода-экономикалык өз ара аракеттенүүнүн жогорку туруктуулугун жана ички потенциалын тастыктайт.
Бул жетишкендиктин негизги факторлорунун бири кызматташуу механизмдерин үзгүлтүксүз жакшыртуу болуп саналат. "Кытай - Ортолук Азия" саммитинин экинчи отурумунда "Соода-экономикалык кызматташтыкты күчөтүү боюнча аракеттер планы" жана "Торгоосуз соода боюнча кызматташтыкты тереңдетүү боюнча өз ара түшүнүшүү меморандуму" сыяктуу маанилүү документтерге кол коюлду. Тараптар соода-экономикалык өз ара аракеттенүүнүн сапатын жогорулатууга жана көп тараптуу соода системасын колдоого багытталган Торгоосуз соода боюнча жумушчу топтун ишин активдештирүүгө макулдашышты, анын негизинде Дүйнөлүк соода уюму турат. Нанкин шаарында, Цзянсу провинциясында "Кытай - Ортолук Азия" форматында расмий түрдө ишке киргизилген торгоосуз соода платформасы соода процедураларын жеңилдетүү үчүн натыйжалуу инструмент болуп кызмат кылат. "Жибек жолу" электрондук соода жана өткөрүү пункттарын башкаруу механизмин жакшыртуу рыноктун муктаждыктарын эффективдүү канааттандырууга жардам берет.
Соода структурасы да өзгөрүүлөргө дуушар болууда. 2025-жылы Кытайдын Ортолук Азияга экспортунун көлөмү 71,2 миллиард долларды түзүп, 11% га өскөн. Машина куруу жана жогорку технологиялар тармагында, ошондой эле экологиялык таза товарлар боюнча өсүш айрыкча байкалууда. Ортолук Азиядан Кытайга импорт 35,1 миллиард долларды түзүп, 14% га өскөн. Жеткирүүлөр улам көп түрдүүлүккө ээ болуп, традициялык ресурстардан тышкары химиялык продукция, металлургиялык буюмдар жана айыл чарба товарларын да камтыйт. Ортолук Азиядан 4000ден ашык компания Кытай рыногуна чыгуу укугун алышты, жана жүздөн ашык айыл чарба продукциялары Кытайдын дүкөндөрүндө орун алды.
Инвестициялык кызматташуу да соода менен тыгыз байланышта өнүгүүдө. "Бир жол - бир белдеу" демилгеси алкагында Кытай менен Ортолук Азиянын ортосундагы биргелешкен курулуш тереңдетилүүдө. Кытайдын инвестициялары региондун экономикалык жандануусуна жана туруктуу өнүгүүсүнө көмөк көрсөтүүдө. "Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан" темир жолу сыяктуу стратегиялык долбоорлорду ишке ашыруу активдүү уланууда, бул Ортолук Азия өлкөлөрүнүн өнөр жайын модернизациялоого жана экономикалык өсүшкө жардам берет.
Кытай менен Кыргызстан ортосундагы соода байланыштарында өзгөчө өсүш байкалууда. Кыргызстан Кытайдын Ортолук Азиядагы экинчи ири соода өнөктөшү болуп калды, анын үлүшү региондун жалпы соода жүгүртүүсүнүн 25% ын түзөт. 2025-жылы өлкөлөр ортосундагы соода көлөмү 27,2 миллиард долларга жетип, өткөн жылга салыштырмалуу 20% га өскөн, жаңы тарыхый рекордду орнотту. Кыргызстандан импорт 86% га өстү, бул эки тараптуу мамилелердеги оң динамиканы көрсөтөт. Эки тарап да "Кызматтар жана инвестициялар боюнча соода келишимин" кол коюу боюнча жетишилген макулдашууларды ишке ашыруу боюнча активдүү иш алып барууда, бул кийинки кызматташуу үчүн бекем негиз түзөт.
«Биз кыйынчылыктарды эркин жеңип, жаңы старт менен алдыга жылып жатабыз», - деп белгиледи КРдеги Кытай Эл Республикасынын Чрезвычайный жана Толук ыйгарым укуктуу элчиси Лю Цзянпин. Жаңы тарыхый этабында Кытай Кыргызстан жана Ортолук Азиянын башка өлкөлөрү менен кызматташууну улантууга даяр, оң тенденцияларга таянып, "Он бешинчи беш жылдык планды" өнөктөштөрдүн улуттук стратегиялары менен интеграциялап, биргелешкен келечек коомчулугун түзүүгө көмөк көрсөтөт.
Ошентип, булардын бардыгы Кытай менен Ортолук Азиянын ортосундагы соода-экономикалык кызматташтыктын сапатын жана натыйжалуулугун жакшыртууга жардам берет.
КРдеги Кытай Эл Республикасынын Чрезвычайный жана Толук ыйгарым укуктуу элчиси Лю Цзянпин
