Кыргызча — бул логика. Виктория Кринвальд госязды кантип тез үйрөнүү тууралуу
Ал 24.kg үчүн берген интервьюсунда мамлекеттик тилди тез үйрөнүүгө жардам бере турган кеңештерин бөлүштү.
Фото 24.kg. Виктория Кринвальд
— Виктория, кыргыз тилин кантип үйрөндүңүз жана башкаларды үйрөтүүгө эмне үчүн чечим кабыл алдыңыз?
— Мен Казакстанда төрөлгөм жана бешинчи класска чейин казак мектебинде окугам. Менин чөйрөм — кошуналарым жана досторум — менин казакча тез сүйлөй башташыма жардам берди, анткени казак тили кыргыз тилине жакын.
10 жашка чыкканда, биз Кыргызстанга көчүп бардык. Башында кыйынчылыктар болду, кээде эки тилди аралаштырып алчумун, бирок жакында үйрөнүп кеттим.
Англис тилин үйрөнүү да мен үчүн салыштырмалуу оңой болду. 17-18 жашымда мен англис тилин балдарга үйрөтө баштадым, кийин кыргыз тилин үйрөтүүгө аракет кылууга чечим кабыл алдым. Мен жарыя бердим, жана жакында биринчи окуучуларым пайда болду. Биз мектептин окуу китептери боюнча сабак өтүп, үй тапшырмаларын аткарып, тексттерди которуп, бул мен үчүн жакшы тажрыйба болду.
Азыр мен кыргыз филологиясынын заочник факультетинде окуп жатам жана бул тармакка терең кирүүнү каалайм, жөн гана диплом алууну эмес.
Фото Виктория Кринвальд
— Сиздин методикаңыз традиционалдык методдордон кандайча айырмаланат?
— Мен кыргыз тилин орус тили менен салыштырып, түшүнүктүү тилде түшүндүрүүгө аракет кылам. Мен студенттердин ордунда өзүмдү элестетем жана мага кандайча түшүндүрүшүн каалайт элем деп ойлойм.
Орус тилинде «жок» деген предлогдор бар. Кыргыз тилинде өз алдынча предлог жок, бирок бул маанини билдирген аффикстер бар. Мисалы, «чай кантсыз» кыргызча «чай без сахара» деп айтылат.
Чындыкты айтсам, мен эч качан өзүмдүн окуу куралымды түзөм деп ойлобогом, бирок дайыма идеялар келип, мен жазып жүрдүм. Ошентип, менин окуу китебим пайда болду, анда глаголдор жана сын сөздөрдүн таблицалары чогултулган. Мен студенттерге жөнөкөй жана көрүнүктүү түшүндүрүүгө аракет кылам, анткени тилди үйрөнүү кыйын процесс.
Мен үчүн кыргыз тили — логика, анда биринчи сабактан эле запомнолгон түшүнүктүү формулалар жана структуралар бар. Мен студенттерге фразаларды эмес, логиканы үйрөтөм, ошондо алар өз алдынча сүйлөмдөрдү түзө алышат. Тилди конструктивдүү аспектилер аркылуу үйрөнүү кызыктуу болуп калат.
— Сизге кимдер менен иштөө кызыктуу — балдар менен же чоңдор менен?
— Көптөгөн балдар мага үй тапшырмалары боюнча жардам сурап келишет, айрыкча пандемия учурунда. Мен ата-энелердин телефон чалып, балдарынын экилик алып жатканын, бул алардын окуусуна таасир эткенин айтып жатканын эстейм.
Башында мен үй тапшырмаларын аткарууга көңүл буруп жаткам, бирок жакында бул чоң пайда алып келбестигин түшүндүм. Ошондо мен Telegram-канал түзүүнү чечтим, анда сөздөрдү, жөнөкөй фразаларды бөлүшүп, викториналар жана тесттер өткөрө баштадым. Булка чоңдор да кызыгып, үйрөнүп, балдарына түшүндүрө башташты.
Мага чоңдор менен иштөө кызыктуу. Алар сабактар боюнча комментарийлер жана суроолор калтырышат, мен темага тереңирээк кирип, жаңы идеялар пайда болот. Чоңдор тилди үйрөнүүгө мотивацияланган жана анын баасын түшүнүшөт.
— Сиздин окуучуларыңыз кимдер? Алардын арасында тилди билүү зарыл болгон медицина кызматкерлери жана мугалимдер барбы?
— Менде ар кандай кесиптеги адамдар окушат. Алардын көпчүлүгү мажбур болуп эмес, тилди түшүнсө болот деп ойлогондуктан келишет. Кээ бирлери Кыргызстанда он жылдап жашашат жана тилди үйрөнүүнү чечишет, анткени аларга бул жөн гана кызыктуу.
— Адамдардын сүйлөй баштоосуна эмне тоскоол болот — коркуу, уялуу же башка нерселерби?
— Ар бир адамдын өзүнүн себептери бар. Мүмкүн, кимдир бирөө буга чейин ойлонгон эмес же уялат. Кээде кыргызча соода кылуучудан бир нерсе сурасаң, ал күлөт. Бул каталардан эмес, алар үчүн бул кадимки эмес. Мен да мындайга туш болгом, жүргүнчү токтотууну сураганда. Ал күлөт, бирок ошол эле учурда тилди билгеним үчүн мактайт.
Мен уялуунун кереги жок деп ишенем, көбүрөөк практика кылуу керек. Ката кетирүү — бул нормалдуу, анткени ушундайча чет тилдерди үйрөнүшөт. Эгер кимдир бирөө күлсө, жөн гана жооп катары жылмайып койгула.
— Кандай убакыт талап кылынат, үй-бүлөлүк деңгээлде сүйлөй баштоо үчүн?
— Тилди үйрөнүү убакытты, күчтү жана сабырдуулукту талап кылат. Эгер студент аптасына үч жолу бир сааттык курстарга катышса, бул жетишсиз. Мындай убакытта үй-бүлөлүк деңгээлге жетүү үчүн бир жыл же андан көп убакыт талап кылынат. Бирок эгер адам кошумча адабияттарды окуп, фильмдерди көрүп, музыка угуп, сүйлөшүүнү практикалап жатса, процесс тездетилет.
Мен ырларды угууга кеңеш берем. Мен да бул жолдон өттүм жана кыргыз музыкасына влюблен болуп калдым. Кыргызча ырларда башкача жана абдан кооз угулат.
Көптөгөн студенттер менин сабактарымдан чыгып, бир-эки айдан кийин шаардагы жазууларды байкап, тааныш сөздөрдү угуп, бул алардын сүйлөө каалоосун жандандырат. Албетте, ийгилик жеке жөндөмдөргө жана эс тутумга байланыштуу.
Бизде дагы сүйлөшүү клубу бар, тилди көбүрөөк практикалоону каалагандар үчүн. Биз ишенимди өнүктүрүүгө жана уялууну жеңүүгө жардам беребиз.
Мен жалгыз сабак өткөрбөйм, командада бир нече мугалимдер, анын ичинде эжем бар. Алардын бардыгы менин методикамды колдонушат.
— Сиз кыргыз тилин бекер курстар өткөрдүңүз. Проект кандай жүрүп жатат?
— Мен бир жыл бою бекер курстарды өткөрдүм, үч топту алып жүрдүм, жана мен шаардагы ар кандай райондорго бардым. Мен кубаныч менен иштедим жана орун жетишпей калды. Азыр да менде энтузиазм бар, бирок мүмкүнчүлүктөр азайды. Көпчүлүк чоңдор сыяктуу, менин да өзүмдүн камкордуктарым бар — үй-бүлө, күнүмдүк жашоо, алар убакытты талап кылат. Ошондуктан мен проектти убактылуу токтоттум, бирок пайдалуу маалыматтар менен бекер Telegram-каналды жүргүзүүнү улантып жатам.
— Тилди узак убакыт бою үйрөнүүгө кызыгууну кантип сактоого болот?
— Бул жерде баары жеке жана адамдын максаттарына байланыштуу. Мүмкүн, кээ бирлерине бир нече курсту өткөрүү жетиштүү. Сабактар кызыктуу өткөн сайын, студенттин сабактарды өткөрбөө үчүн мотивациясы көбөйөт.
Чындыгында, тилди үйрөнүү мүмкүн. Кыргыз тили логикалуу, так структуралар жана формулалар менен, бул үйрөнүү процессин кызыктуу кылат. Мисалы, пенсионерлер курстарга сүйлөшүү үчүн келишет жана пайдалуу менен жагымдууну айкалыштырат. Алар үчүн бул күнүмдүк рутинадан алыс болуу мүмкүнчүлүгү жана компанияда кызыктуу убакыт өткөрүү.
Окшош материалдар:
