Табигый ресурстар, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги жаңы системаны башкарууга жооптуу болуп дайындалды, ал эми Министрлер Кабинетинин климаттык финансылык борбору да бул токтомду ишке ашырууда катышат.
Табигый ресурстар, финансылык жана экономика министрликтеринин, климаттык финансылык борбору менен биргеликте, углероддук бирдиктердин сатылышынан түшкөн кирешелерди эсепке алуу жана бөлүштүрүү боюнча эрежелерди иштеп чыгуу милдети бар.
Бул токтомдун кабыл алынышы Кыргызстандын Париж келишимине болгон милдеттенмелерин аткаруу болуп саналат жана парник газдарынын чыгарылышын кыскартууга жана углероддук рынокту түзүүгө багытталган. Документ 2026-жылдын 6-мартынан тарта күчүнө кирет.
Кыргыз Республикасынын парник газдарын эсепке алуу, мониторинг, отчеттуулук, верификация жана углероддук бирдиктерди айлантуу боюнча Улуттук система жөнүндө жобо
1-бөлүм. Киришүү
1. Бул Жобо Кыргыз Республикасынын парник газдарын эсепке алуу, мониторинг, отчеттуулук, верификация жана углероддук бирдиктерди айлантуу боюнча Улуттук системаны түзүү жана иштеши үчүн укуктук, уюштуруу, техникалык жана финансылык негиздерди белгилейт.
2. Улуттук система - бул Кыргыз Республикасынын мамлекеттик маалыматтык жана жөнгө салуучу ресурсу, ал төмөнкүлөр үчүн негиз болуп кызмат кылат:
- Кыргыз Республикасынын Париж келишими жана БУУнун климаттын өзгөрүшү боюнча Рамка конвенциясы боюнча эл аралык милдеттенмелерин аткаруу, Кыргыз Республикасынын "Париж келишимин жана БУУнун климаттын өзгөрүшү боюнча Рамка конвенциясын ратификациялоо жөнүндө" мыйзамы менен ратификацияланган;
- улуттук салымдардын максаттарына жетүүнү мониторингдөө;
- Париж келишиминин 6-беренесине ылайык ички жана эл аралык деңгээлде углероддук рыноктордун иштеши;
- климаттык долбоорлор үчүн финансылык ресурстарды тартуу;
- углероддук агып кетүүнү алдын алуу.
3. Улуттук системанын иштешинде төмөнкү принциптер сакталат:
1) үзгүлтүксүздүк - углероддук бирдиктерди чогултуу, иштеп чыгуу, верификациялоо жана айлантуу боюнча туруктуу процесс;
2) туруктуулук - ар кандай мезгилдер жана секторлор боюнча маалыматтардын шайкештиги жана салыштыруусу;
3) ачыктык - коомчулук үчүн методология жана процедуралардын ачык болушу;
4) тактык - каталарды минималдаштыруу жана белгисиздикти азайтуу боюнча иштер;
5) толуктук - бардык маанилүү чыгаруу жана сиңирүү булактарын этап-этабы менен камтуу;
6) илимий негиздүүлүк - акыркы МГЭИК сунуштарына ылайык методикаларды колдонуу;
7) купуялык - коммерциялык жактан сезгич маалыматтарды жана жеке маалыматтарды коргоо;
8) экологиялык бүтүндүк - ар бир углероддук бирдик чыныгы чыгарылыштын кыскарганын билдириши керек;
9) туруктуулук - узак мөөнөттүү кыскартууну камсыз кылуу жана кайра калыбына келүү коркунучтарын минималдаштыруу;
10) пайдадарды адилеттүү бөлүштүрүү - жергиликтүү коомчулуктарды да камтыган бардык кызыкдар тараптардын кызыкчылыктарын эске алуу;
11) эки эселенген эсеп жоктугу - углероддук бирдиктер менен операцияларды так эсепке алуу;
12) жергиликтүү коомчулуктардын укуктарын сактоо - алардын жерлеринде долбоорлор үчүн эркин макулдук алуу.
4. Улуттук системанын методологиялык негиздери:
- парник газдарынын улуттук кадастрлары үчүн МГЭИКтин жетекчилик принциптери (2006-жыл) жана 2019-жылдагы жаңыланган сунуштар;
- БУУнун РКИК боюнча кадастрдык маалыматтарды берүү боюнча методикалык көрсөтмөлөр;
- эл аралык стандарттар ISO 14064, ISO 14065, ISO 14066;
- ыйгарым укуктуу орган тарабынан иштелип чыккан улуттук стандарттар жана методикалык сунуштар.
5. Методологияларды колдонууда бирдиктүүлүктү камсыз кылуу үчүн келечекте мониторинг системасы үчүн ISO стандарттары улуттук мамлекеттик стандарттар (ГОСТтор) катары бекитилет.
Париж келишиминин.
Париж келишиминин.
18. Бардык отчеттуулук түрлөрү МПРЭТНдин электрондук порталы аркылуу берилет.
19. Углероддук бирдиктерди айлантуунун системасына катышуучулар:
1. Долбоорлорду иштеп чыгуучулар:
- юридикалык жана жеке жактар;
- мамлекеттик органдар жана эл аралык уюмдар;
- жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары;
- коомдук уюмдар.
2. Валидациялоочулар:
- аккредиттелген уюмдар;
- көз карандысыз эксперттер.
3. Сатып алуучулар:
- чыгарылыштарды кыскартуу боюнча милдеттенмелери бар юридикалык жактар;
- эл аралык компаниялар;
- мамлекеттик органдар.
Париж келишиминин 6-беренесинде, анын ичинде:
- эл аралык трансферттер үчүн уруксаттарды берүү;
- өткөрүлгөн бирдиктерди каттоо;
- механизмдерге техникалык колдоо көрсөтүү.
61. Эл аралык трансфертти авторизациялоо боюнча чечим Комитет тарабынан кабыл алынат.
62. Углероддук бирдиктерди өз ара таануу үчүн эл аралык уюмдар менен кызматташуу.
63. Таануу процедуралары төмөнкүлөрдү камтыйт:
- сертификаттоо жана аудит;
- өз ара таануу боюнча келишимдерди түзүү;
- эл аралык жумушчу топтордо активдүү катышуу.
10-бөлүм. Сапатты көзөмөлдөө, верификация жана белгисиздикти баалоо
64. Сапатты көзөмөлдөө үч деңгээлде жүргүзүлөт:
1. Ички сапатты көзөмөлдөө:
- системанын катышуучулары тарабынан жүргүзүлөт;
2. Сырткы сапатты көзөмөлдөө:
- аккредиттелген верификаторлор тарабынан жүргүзүлөт;
3. Эл аралык сапатты көзөмөлдөө:
- эл аралык процедуралардын алкагында жүргүзүлөт.
65. Белгисиздикти баалоо бардык чыгарылыш категориялары үчүн жүргүзүлөт.
66. Эки эселенген эсептин алдын алуу:
- уникалдуу идентификаторду берүү;
- бирдикти автоматтык түрдө блоктоо;
67. Административдик чараларга төмөнкүлөр кирет:
- жазууларды текшерүү;
- ички жана тышкы аудит;
- катышуучуларга санкцияларды колдонуу.
11-бөлүм. Катышуучулардын укуктары жана милдеттери
68. Системанын катышуучуларынын укуктары:
- эсептерди ачуу жана жүргүзүү;
- углероддук бирдиктер менен операцияларды жүргүзүү;
69. Катышуучулардын милдеттери:
- Реестрдин эрежелерин сактоо;
- актуалдуу маалыматтарды берүү;
- купуялуулукту сактоо.
70. Операторлордун укуктары жана милдеттери:
- административдик функцияларга жетүү;
- кызматтык операцияларды жүргүзүү.
71. Кызыкдар тараптардын укуктары:
- долбоорлор боюнча маалыматка жетүү;
- коомдук консультацияларда катышуу.
12-бөлүм. Жыйынтыктык жоболор
72. Жобонун талаптарын бузган адамдар жоопкерчиликке тартылышат.
73. Реестр менен иштөө эрежелерин бузуу төмөнкүлөрдү алып келет:
- эсептерди блоктоо;
- операцияларды жокко чыгаруу;
- углероддук бирдиктерди жокко чыгаруу;
- верификатордун аккредитациясын кайтарып алуу.
74. Системанын натыйжалуулугун мониторингдөө негизги көрсөткүчтөрдүн негизинде жүргүзүлөт.
75. Кадастрдын жыйынтык маалыматтары жыл сайын жарыяланат.
76. Углероддук бирдиктерди айлантуу жер менчик укуктарын жана жергиликтүү калктын салттуу укуктарын бузбайт.
77. Бийлик органдары климаттык чараларды иштеп жатканда менчик укуктарын эске алышы керек.
