Ар бир жылдын 27-мартында дүйнө Эл аралык театр күнүн белгилейт, ал чыгармачылык жана шыктандыруунун символу болуп калды. Бул күн театр искусствосунун маанилүүлүгүн баса белгилөө үчүн арналган, ал сахнанын магиясын пайдаланып, адамдын тагдырларын жана социалдык көйгөйлөрдү чагылдырат, ошондой эле руханий баалуулуктарды түшүнүүгө көмөктөшөт. Театр жүрөктөрдү тийип, көрүүчүлөрдү терең ойлонууга жана жашоону кабыл алууга өзгөртүүгө түрткү берүүчү уникалдуу жөндөмгө ээ.
Кыргызстанда театр кандай өнүгүп жатат?
Кыргыз театрынын тамырлары XIX кылымдын аягына чейин жетет, ал эми анын активдүү өнүгүшү XX кылымдын башында башталды. Алгачкы спектаклдер элдик фольклорго жана эпосторго негизделген. 1920-1930-жылдары Бишкек жана Ошто театрдык жамааттар түзүлө баштады, бул сахнаны өлкөнүн маданий жашоосунун маанилүү бөлүгү кылды. Ал кездеги пьесалар негизинен комедия жана драма жанрларында аткарылып, актуалдуу коомдук реалияларды чагылдырат.
1930-1940-жылдары кыргыз театры өнүгүүнү улантууда, жаңы театрлар ачылууда, мисалы, опера жана балет театры, орус драматургия театры жана жаш көрүүчүлөр театры. Бул мезгилде «Алтын кыз», «Ажал ордуна» жана «Айчурек» сыяктуу маанилүү чыгармалар пайда болду.
Совет доорунда кыргыз театры олуттуу өнүгүүдө болуп, кесиптик искусство болуп калды. Бул мезгилде драматургия, режиссура жана актердук чеберчилик активдүү өнүгүп жатты.
Бул доор кыргыз театрынын «алтын доору» деп эсептелет. Сахна корифейлери, Муратбек Рыскулов, Бакен Кыдыкеева, Даркуль Куйукова, Советбек Жумадылов жана башкалар анын өнүгүүсүнө чоң салым кошушкан.
Кыргыз театрынын азыркы реалиялары
Бүгүнкү күндө кыргыз театры улуттук маданиятта маанилүү орунду ээлеп турат. Ал тарыхты жана салттарды чагылдырып, заманбап көйгөйлөрдү көтөрүп, коомдук пикирди калыптандырууга көмөктөшүүчү уникалдуу искусство болуп калууда.
Театр искусствосу активдүү өнүгүп, жаңы багыттарды изилдеп, заманбап формалар менен эксперимент жүргүзүүдө. Кыргыз театрлары өлкө ичинде гана эмес, эл аралык фестивалдарга жана конкурстарга активдүү катышып, өзүнүн улуттук искусствосун дүйнөлүк аренада көрсөтүүдө.
Кыргыз улуттук академиялык опера жана балет театры А. Малдыбаевдин атында;
Кыргыз улуттук театры «Манас»;
Кыргыз улуттук академиялык драма театры Т. Абдумомуновдун атында;
Мамлекеттик улуттук орус драма театры Ч. Айтматовдун атында;
Чүй облустук камералык оркестри;
Кыргыз мамлекеттик кукол театры М. Жангазиевдин атында;
Ош облустук кукол театры Н. Шаамурзаевдин атында;
Кыргыз улуттук филармониясы Т. Сатылгановдун атында;
Ош облустук филармониясы Р. Абдыкадыровдун атында;
Джалал-Абад облустук филармониясы Т. Тыныбековдун атында;
Ош улуттук драма театры С. Ибраимовдун атында;
Кыргыз мамлекеттик жаш көрүүчүлөр театры Б. Кыдыкееванын атында;
Мамлекеттик жаштар театры «Учур»;
Ош мамлекеттик академиялык өзбек музыкалык-драматикалык театры Бабурдун атында;
Нарын облустук академиялык музыкалык-драматикалык театры М. Рыскуловдун атында;
Иссык-Куль облустук музыкалык-драматикалык театры К. Жантөшевдин атында;
Чүй облустук музыкалык-драматикалык жана сатира театры Ш. Термечиковдун атында;
Баткен облустук музыкалык-драматикалык театры А. Жайнаковдун атында;
Талас облустук музыкалык-драматикалык театры К. Медетбековдун атында;
Жумгаль музыкалык-драматикалык театры К. Акыйевдин атында;
Алай музыкалык-драматикалык театры Т. Ажибаевдин атында;
Кочкор музыкалык-драматикалык театры.
Бул жылы кыргыз театры өзүнүн жүз жылдык юбилейин белгилеп жатат, ал мамлекеттик деңгээлде белгиленет.
