2021-жылдан 2025-жылга чейинки маалыматтар жана эсеп-фактуралардын анализи жүргүзүлгөндө, мамлекеттик нефтинин кирешесин Камчыбек Ташиевдин үй-бүлөсүнө байланышкан жеке колдорго агып кетишине мүмкүндүк берген үч негизги схема белгиленди.
Ар бир схеманын деталдары төмөндө берилген:
Схема 1. Жасалма өндүрүштүк жоготууларды көбөйтүүГНСтин маалыматына ылайык, "Кыргызнефтегаз" беш жыл ичинде болжол менен 879 миң тонна нефть өндүргөн. Компаниянын отчетторунда 29 миң тоннага жакын чийки зат өндүрүштүк жоготуу катары эсептен чыгарылганы тууралуу маалымат берилген. Бирок, ишкананын адистери мындай жоготуулар адатта жалпы көлөмдүн 1% дан ашпашы керек экенин белгилешет. Бул реалдуу сан болжол менен 9 миң тонна болушу керектигин билдирет, бул расмий эсептен жоголгон 20 миң тоннага алып келет. Орточо базар баасында бул көлөм болжол менен 560 миллион сомго бааланат.
Схема 2. Негизсиз посредниктердин кайра иштетүүдөгы ролуГНС жоголгон жоготуулар кененирээк ресурстарды бөлүштүрүү схемасынын башталышы гана экенин көрсөтүүдө. Текшерүүнүн жыйынтыгында, өндүрүлгөн нефтинин 30%ы, бул 262 миң тонна, жеке компанияларга сатылган. Нефтьти түздөн-түз мамлекеттик "Кыргыз петролеум компани" заводуна жөнөтүү ордуна, чийки зат биринчи кезекте посредниктерге сатылып, андан кийин кайра иштетүү үчүн өз атынан кызыккан заводго сатылган. Бул жеке фирмаларга негизги кирешени алып келди, натыйжада мамлекеттик компания 3 миллиард сомдон ашык жоготууга учурады.
Схема 3. Даяр нефти продуктуларын тандалма түрдө бөлүштүрүүБул системанын акыркы звеносу даяр нефти продуктуларын тандалма түрдө сатуу болду. Нефтьти кайра иштеткенден кийин ал бир нече продуктуга бөлүнөт: бензин, газ, дизель жана мазут, алардын ичинен эң кирешелүү болгонор мазут жана дизель. ГНС алардын чектелген жеке компаниялар аркылуу сатылганын билдирет, андан кийин башка сатып алуучуларга, анын ичинде чет элдик трейдерлерге кайра сатылган, бул учурда мазуттун бир бөлүгү кайра мамлекеттик заводго кайтарылган. Ошентип, эң ликвиддүү продуктылар посредниктердин колуна өтүп, мамлекеттик ишкана кирешесин жоготту.
Мисалы, "Регион Ойл" компаниясы акыркы жылдарда мазутка 466 миллион сомго жакын акча жумшаган. Анын ээси, Айдарова Назгуль Кубанычбековна, ошондой эле "Ата-Журт" саясий партиясында бухгалтер болуп иштейт жана ЗАО "КПК" дан нефть сатып алуу менен байланышкан башка компанияларда да көрүнөт.
Ошондой эле териштирүү Тай-Мураса Ташиевдин фирмасы муниципалдык ишканаларга дизель сатуу үчүн алып жатканын аныктады. Ташиевдин туугандары АИ-80 бензин жана мазут менен кызыккан эмес, ошондуктан бул продуктылар "Альфа Ойл" жана "Партнер Нефть" сыяктуу ири нефти трейдерлерине сатылган. ОсОО "Кыргызско-узбекско-азербайджанский ЖНПЗ" беш жыл ичинде 83 миң тонна алган, ал эми бул компаниянын директору Ташиев Казыбек Кадыршаевич, негиздөөчүсү болсо Ташиев Шайырбек Кыдыршаевич.
“Бул схемалар Байгазы Матисаковдун жетекчилиги учурунда иштеген — Камчыбек Ташиевдин жээни, ал ЗАО "КПК" заводун башкарган. Азыркы учурда, ОАО "Кыргызнефтегаз" дан өндүрүлгөн чийки затты бөлүштүрүү боюнча кандайча иштегени такталууда”, - деп айтылат салык кызматынын материалдарында.
ОАО "Кыргызнефтегаз" жетекчиси Самсаалы Четимбаев өзүнүн кызматка киришкенде компаниянын эсептеринде болгону 1,2 миллион сом болгонун, бул кызматкерлердин айлыктарын төлөөгө жетпей калганын билдирди.
Учурда, жеткирүү чынжырларына тартылган көпчүлүк жеке компаниялар же өз ишин токтотушту, же комментарий берүүгө жеткиликтүү эмес. Салык органдары улуттук бюджетке келтирилген зыяндын масштабын аныктоо үчүн бардык аталган эпизоддорду текшерүүнү улантууда”, - деп белгиледи салык кызматы.
