Кыргызстанда виртуалдык активдер рыногунун өнүгүшү жогору динамика менен жүрүүдө, жана өлкө криптовалюталарды жана блокчейн технологияларын илгерилетүү боюнча дүйнөнүн 20 мыкты мамлекеттеринин катарына кирет.
Крипторынок институционалдык өнүгүү стадиясына жетти деп айтууга болобу? Глобалдык контекстте – ооба. Бул тармакта криптовалюталарга инвестиция салган институционалдык фонддор активдүү иш алып барууда. Мисалы, BlackRock компаниясы биткоин жана майнингге үзгүлтүксүз инвестиция салып келет.
Ушул тармактагы ийгиликтин негизги факторлорунун бири биздин лоялдык мыйзамдар. 2022-жылы виртуалдык активдер жөнүндө мыйзам кабыл алынды, бул СНГдагы көптөгөн криптовалюта компанияларынын Кыргызстанда ачылышына түрткү болду. Биздин мыйзамдар криптоиндустриянын өнүгүшүнө көмөктөшүүдө, ал эми башка өлкөлөрдө бул маселе ачык бойдон калууда.
Өткөн жылы Москвага барганда, Кыргызстандагы крипторынокту талкуулоо бир саатка созулду. Иш-чаранын катышуучулары биздин өлкө мыйзамдарынын аркасында криптовалюталарды өнүктүрүү боюнча региондо биринчи орунда турганын белгилешти, жана биз СНГ жана Борбордук Азия өлкөлөрүнүн арасында лидер болуп саналабыз.
Виртуалдык активдердин эмитенттери өз ишмердүүлүгүн жаңы баштап жатышат. Кыргызстанда эмиссия процесси салыштырмалуу жөнөкөй, бирок төмөнкү активдүүлүк көпчүлүк СНГ өлкөлөрүндө бул рыноктун баштапкы стадияда болушу менен байланыштуу: кээ бир жерлерде ал тыюу салынган, кээ бирлеринде мыйзамдар азырынча так эмес.
Мындан тышкары, виртуалдык активдердин реалдуулугу жөнүндө калк арасында билимдин жетишсиздиги өнүгүүнү токтотуп турат. Бул тармакта олуттуу киреше табуу мүмкүнчүлүгү бар, бирок өлкөдө квалификациялуу адистер жетишсиз, бул дагы жаңы эмитенттерди ачууга тоскоолдук кылат.
Кышкы мезгилде майнинг убактылуу токтотулду, анткени калк үчүн электр энергиясы жетишпейт.
Кышкы сезон аяктагандан кийин, майнинг фермалары өз ишин кайра улантат. Учурда мамлекеттик майнинг фермалары курулууда, жана мыйзамдар мамлекеттин атынан биткоин жана BNB монетасын сатып алуу менен мамлекеттик резервди түзүүнү карайт, бул биткоин майнинг үчүн пайдаланылат.
Криптовалюталарды алмаштыруу жана трейдингге үйрөнүү эң активдүү өнүгүүдө. Көп адамдар криптовалюталарды соодалоо менен алектене башташты, бирок бул абдан тобокелдүү бизнес. Мен трейдингди казино менен салыштырам: катышуучулардын болгону 5% ийгиликке жетишет.
Жеке тажрыйба көрсөтүп тургандай, акча табууга да, жоготууга да болот. Рыноктун механизмдерин түшүнүү жана тажрыйба топтоо маанилүү, анткени жаңы келгендер биринчи аракетте эле каражаттарын жоготуп алышат.
Ошондой эле P2P-алмашуунун популярдуулугу өсүүдө, бул жерде көп адамдар курстун айырмасында акча табышат. Жаңы компаниялар жана алмаштыруучу жайлар ачылууда, ал эми майнинг структуралары негизги салык базасын түзүп, бюджетке маанилүү суммадагы каражаттарды кошуп жатышат.
Жеке адамдар да катышат, бирок алардын саны азыраак. Негизинен, бул трейдерлер жана P2P операторлору, алар жашоосун кичинекей суммалар менен камсыз кылышат. Адатта, алар миллиондорду таппайт, бирок күнүмдүк чыгымдар үчүн бул жетиштүү.
Бирок калк арасында виртуалдык активдер жана криптовалюталар жөнүндө түшүнүк төмөн бойдон калууда. Окуу жайларынан баштап мамлекеттик кызматкерлерге чейин популяризациялоо жана үйрөтүү программалары керек. Азыркы учурда масштабдуу инициативалар жок, ошондуктан билимдердин жайылышы "сарафанное радио" аркылуу жүрүүдө. Көп учурда тажрыйбасыз адамдар шектүү компанияларга кирип, акча жоготушат. Бул тармакта адистер аз, негизинен P2P жана трейдингде иштешет.
Эң жакшы коргоо – бул финансылык билим. Банктардын же мамлекеттик органдардын кызматкерлери болуп көрүнгөн алдамчылар менен байланышпоо керек. Президент эч качан кандайдыр бир долбоорго инвестиция салууга чакырбайт. Эң маанилүүсү, көңүл буруп, жеңил акча табуу убадаларына алданбаш керек.
Эсеп: caravan-info.kg
