Айнура Баратова, медиатор, фермерлерге соттук талаштарга караганда медиациянын артыкчылыктарын ачык көрсөттү. Айылдык аймактарда суу ресурстарын бөлүшүү, участоктордун чектери жана карыздар боюнча талаштар жылдар бою уланат. Сот чечим чыгара алат, бирок анын аткарылышы көп учурда шектүү болуп калат, эгер тараптардын бири тынчтыкка келүүнү каалабаса. Медиация талаштардын негизги себептерин аныктоого мүмкүндүк берет. Мисал катары экс-судья Гулсары Зарипованын окуясы: 10 миң сомдук карыз үчүн 12 жыл бою талашып келген эки айылдаш акырында медиатор аркылуу чечим тапты, ал аларга конфликттин себеби эски ушактар экенин түшүнүүгө жардам берди. Натыйжада, алар инфляцияны эске алып карызды кайтарып гана тим болбостон, мамилелерин да калыбына келтиришти.
Агроөнөржай сектору үчүн медиация убакыт жана каржы боюнча олуттуу үнөмдөө болуп саналат. Адвокаттарга акча коротуп, сот чечимин жылдар бою күтүүнүн ордуна, фермерлер талаштарын болгону бир нече жолугушууда чечиши мүмкүн. Бул, кредит алууну же кооперативдерди өнүктүрүүнү пландап жаткан адамдар үчүн өзгөчө маанилүү, анткени жабылбаган юридикалык иштер бизнес өнүгүүсүнө тоскоол болот. Медиациянын натыйжалуулугу үй-бүлөлүк иштерде да байкалат: кесипкөй арачы жубайларга диалогду орнотууга жана ажырашууга жол бербөөгө жардам бере алат, үй-бүлөдө тынчтыкты калыбына келтирет.
Мамлекет бул тармакта жарандарды профессионал эмес адамдардан коргоо үчүн катуу көзөмөл жүргүзүүнү көздөп жатат. Эми медиатор болуу үчүн 25 жаштан жогору, мыйзам менен көйгөйү жок, окутуудан өткөн жана тиешелүү сертификат алган квалификациялуу адис болушу керек. Мамлекеттик кызматкерлерге бул кесипте иштөөгө уруксат берилбейт. Бардык медиаторлор этика жана сапат стандарттарын сактоону көзөмөлдөөчү бирдиктүү Медиаторлор Палатасына бириктирилет. Реформа масштабдуу мүнөзгө ээ: өлкөдө кеминде миң сертификатталган адисти даярдоо керек. Жаңы системанын бардык нюанстары жана реестрдин иштөө механизмдери 2026-жылдын 14-мартында өтө турган Медиаторлор Конгрессунда талкууланат. Ал эми эксперттер сунуштайт: сотко кайрылуудан мурун, кесипкөй арачы аркылуу сүйлөшүүлөрдү карап көрүңүз — бул сизге көп убакыт жана күчүн үнөмдөп берет.
