Жакында Кыргыз Республикасынын биринчи медиаторлор Съездине даярдык чоң чыр-чатакка алып келди. Уюмдук комитеттин мүчөлөрү юридикалык кызматтар рыногун мониторингден өткөрүп, көптөгөн "адистердин" медиатор катары өздөрүн көрсөтүп жатканын, бирок тиешелүү билимге же мыйзамдуу укуктарга ээ эместигин аныкташты. Профессионалдык коомчулук мындай "ортомчу" менен кызматташуу жарандар үчүн пайдалуу эмес, ошондой эле кооптуу болушу мүмкүн экенин билдирүүдө.
Негизги коркунуч конфиденциалдуулуктун бузулушунда жатат. Медиация учурунда, бул үй-бүлөлүк талаштарды, бизнес-конфликттерди же кылмыш иштерин чечүү болобу, катышуучулар жеке маалыматтарын мыйзамдуу сыр катары ачыкка чыгарышат. Профессионал медиатор өзүнүн репутациясын баалайт жана этикалык стандарттарды катуу сактайт, ал эми өзүн өзү медиатор катары көрсөтүп жаткан адамдар маалыматтын агып кетишине жооп бербейт. Адистер жарандарга кайрылганда медиатор статусун берүү боюнча күбөлүктүн номерин сурап алууну сунушташат.
Бул тармактагы эрежелер катуулашканын белгилөө керек. 2025-жылдын 14-ноябрында президент тарабынан кол коюлган Кыргыз Республикасынын "Медиация жөнүндө" жаңы мыйзамы медиатор болуп 25 жаштан жогорку жаран гана боло алаарын, жазага тартылбаган жана атайын күбөлүккө ээ болушу керектигин белгилейт. Мындан тышкары, мамлекеттик кызматкерлерге бул иш менен алектенүүгө тыюу салынат.
Мамлекетте иштерди уюштуруу үчүн бирдиктүү медиаторлор Палатасы түзүлөт — мажбурлуу мүчөлүккө ээ өзүн-өзү жөнгө салуучу профессионалдык ассоциация. Бул структура даярдык стандарттарын, этикалык кодексин бекитүү жана расмий күбөлүктөрдү берүү менен алектенет. Бардык практикалык медиаторлор медиация борборлоруна биригүүгө милдеттүү — коммерциялык эмес уюмдар, алар процедуралардын ачык болушун камсыз кылат.
Кыргызстанда медиация жаңы доорду баштайт. Мыйзам күчүнө киргенден кийин көпчүлүк жарандык, үй-бүлөлүк жана эмгек талаштары, ошондой эле белгилүү кылмыш иштеринин алкагында маалыматтык жыйын өткөрүү милдеттүү болот. Мындай жыйындарда нейтралдуу медиатор тараптарга конфликтти сотко кайрылбай жана кошумча чыгымдарсыз кантип чечүүгө болорун түшүндүрөт. Ошол эле учурда медиатор катышуучулар үчүн чечим кабыл алууга укугу жок жана сотто өкүл катары чыга албайт — анын милдети тараптарга бири-бирин угууга жардам берүү.
Келечектеги өзгөрүүлөр таң калтыргандай: мыйзамды аткаруу үчүн 1000ден кем эмес сертификатталган медиатор даярдоо керек. Сапаттуу билим алууга жана легалдуу реестрдин бир бөлүгү болууга каалоочулар азыр эле уюштуруу комитетине кайрылып, окутууга жазыла алышат. Саламаттыкты өнүктүрүү жана алдамчылардан коргонуу механизмдери боюнча маанилүү суроолор медиаторлор Съездинде талкууланат, ал 2026-жылдын 14-мартында пландаштырылган.
