Жакында өткөн сүйлөшүүлөрдө, басылманын маалыматы боюнча, ханзаада Мухаммед Трампка Иран режимин кулатуу зарылдыгын белгилеп, бул регион өлкөлөрү үчүн, айрыкча Перс булуңу үчүн узак мөөнөттүү коркунучту жоюунун жолу катары караган.
Ханзаада Иранды олуттуу жана туруктуу коркунуч катары карап, аны жоюу үчүн бийликти өзгөртүү керек экенин айткан, - деп билдиришти анын көз карашы менен тааныш булактар.
Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху да Иранды коркунуч катары карайт, бирок адистер израилдик бийликтер Ирандын туруксуз мамлекетин Сауд Аравиясына караганда азыраак коркунучтуу деп эсептеши мүмкүн деп ойлошот, анткени Сауд Аравиясы бул туруксуздукту түздөн-түз коркунуч катары кабыл алат.
Анткен менен, эки өлкөнүн жогорку кызматкерлери узакка созулган конфликт Ирандын Сауд Аравиясынын мунай объекттерине олуттуу чабуул жасоосуна жана АКШны узакка созулган согушка тартууга алып келиши мүмкүн деген кооптонууларын билдиришүүдө.
Трамптын конфликтке болгон позициясы өзгөрүп турат: аскердик аракеттерди токтотуу мүмкүнчүлүгү жөнүндө ишараттардан, аларды күчөтүү сигналдарына чейин. Дүйшөмбү күнү ал социалдык тармактарда өз администрациясы менен Иран «биздин аскердик аракеттерибизди толук жана жалпы жөнгө салуу боюнча натыйжалуу сүйлөшүүлөрдү өткөрдү» деп билдирди, ал эми Иран бул маалыматты четке какты.
Согуштун Сауд Аравиясы үчүн экономикалык кесепеттери жана улуттук коопсуздугу олуттуу. Ирандын учкучсуз учактар жана ракеталар менен соккулары мунай рыногунда олуттуу бузулууларга алып келди.
Сауд бийликтери ханзаада Мухаммеддин конфликтти узартууга кызыкдар экендиги тууралуу пикирди четке какты.
«Сауд Аравиясы бул конфликтти тынчтык жолу менен чечүүнү ар дайым колдоду», - деп билдиришти өкмөт өкүлдөрү, алар Трамптын администрациясы менен туруктуу байланышта экенин жана бул ыкманы колдоп жатканын кошумчалашты.
«Биздин биринчи приоритетибиз - жарандарды адамдарга жана инфраструктурага болгон күндөлүк чабуулдардан коргоо», - деп белгилешти өкмөттүн өкүлдөрү. «Иран чыныгы дипломатиялык чечимдерди издөө менен алек болбой, кооптуу оюн ойноп жатат, бул акыры бардыгына, айрыкча өзүнө зыян келтирет».
Маалыматка караганда, Трамп согушту токтотууга кызыкдар болгон учурлары болгон, бирок ханзаада Мухаммед Тегерандагы режимди алсыратуу үчүн ирандык энергетикалык инфраструктурага сокку уруунун зарылдыгын талап кылган.
Бул маалымат америкалык расмий адамдар менен сүйлөшүүлөргө катышкан адамдардын пикирлерине негизделген жана алардын деликаттуулугуна байланыштуу анонимдүүлүк шартында талкууланган. New York Times конфликтти улантуунун актуалдуулугу жана ханзаада Мухаммеддин Трампка кеңеш берүү боюнча ролу жөнүндө ар кандай адистердин пикирлерин чогултту.
Ак үйдүн басма сөз катчысы Каролина Ливит администрация «президенттин жеке сүйлөшүүлөрүнө комментарий бербестигин» билдирди.
Ханзаада Мухаммед, авторитардык мүнөздөгү королдук үйдүн мүчөсү, оппозицияны басууга кампания жүргүзүүдө, Трамптын урматтоосуна ээ жана ал мурда анын чечимдерине таасир эткен. Маалыматтар боюнча, ал энергетикалык инфраструктураны басып алуу үчүн Иранда аскерлерди жайгаштыруу мүмкүнчүлүгүн карап көрүүнү сунуш кылган.
Акыркы күндөрдө Трамп Харг аралын, Ирандын мунай инфраструктурасынын маанилүү борборун басып алуу үчүн аскердик операцияны карап жатат, бул өтө кооптуу болушу мүмкүн.
Анткен менен, ханзаада Мухаммед Трамп менен сүйлөшүүлөрүндө жердеги операцияларды колдоп келген.
Сауд Аравиясынын конфликтке болгон позициясы экономикалык жана саясий факторлордун таасири астында калыптанууда. Ирандын жооп чаралары Ормуз булуңун жабууга алып келди, бул региондун энергетикалык секторуна терс таасир этти. Сауд Аравиясынан, БАЭден жана Кувейттен чыккан мунайдын көбү ушул булуң аркылуу эл аралык рынокторго чыгышы керек.
Сауд Аравиясы жана БАЭ альтернативдүү түтүктөрдү түзгөнүнө карабастан, бул маршруттар да чабуулдарга дуушар болду.
Адистердин пикиринче, ханзаада Мухаммед согуштан качууну каалайт, бирок Трамп азыр артка чегинсе, Сауд Аравиясы жана бүтүндөй Жакынкы Чыгыш Иранга каршы жалгыз калып калат деп кооптонууда.
Ошондой эле, аяктабай калган конфликт королдукту Иран тарабынан үзгүлтүксүз чабуулдарга уялтат, анткени Иран Ормуз булуңун мезгил-мезгили менен жаба алат.
«Сауд чиновниктери согуштун аяктаганын чын дилинен каалашат, бирок бул кандайча болору маанилүү», - деп белгиледи Ясмин Фарук, Эл аралык кризис тобунун Перс булуңу жана Аравия жарым аралы боюнча долбоорунун директору.
2019-жылы Иран тарабынан колдоого алынган Сауд Аравиясынын мунай объекттерине болгон чабуул, өлкөнүн мунай өндүрүшүнүн жарымын убактылуу парализдеген, ханзааданы Ислам Республикасына болгон мамилесин кайра карап чыгууга мажбур кылды.
Акырында, сауд чиновниктери конфликтти дипломатиялык жол менен чечүүгө аракеттерди башташты, 2023-жылы Иран менен мамилелерди калыбына келтирип, АКШ менен союздун Иран коркунучтарынан бир гана жарым-жартылай коргоо камсыздай турганын түшүнүштү.
Региондун башка өлкөлөрү, анын ичинде БАЭ да ушундай себептерден улам Иран менен мамилелерди жакшыртууга умтулушууда.
Трамп согушту баштоону чечкенден кийин, Перс булуңунун бир нече өкмөттөрүнүн эскертүүлөрүнө карабастан, Иран региондогу өлкөлөргө массалык ракеталык соккулар менен жооп берди, бул аны өз тарабына тартуу аракеттерин кыйындатты.
«Буга чейин болгон аз гана ишеним толугу менен талкаланды», - деп билдирди Сауд Аравиясынын тышкы иштер министри ханзаада Фейсал бин Фархан жакында өткөн басма сөз жыйынында.
Сауд Аравиясы Ирандын мунай кендерине жана шаарларына болгон чабуулдардан коргонуу үчүн колдонулган Patriot истребитель-перехватчыларынын олуттуу запастарына ээ. Бирок алардын саны жетишсиз, жана учкучсуз учактар менен ракеталар мунайды кайра иштетүүчү заводго жана АКШнын элчилигине сокку урду, бул мигранттардын өлүмүнө жана жаракат алуусуна алып келди.
Согуш учурунда Нетаньяху Иран өкмөтүнүн кулашы мүмкүн болгон аскердик операциялардын маанилүүлүгүн белгилеп келди. Америкалык чиновниктер болсо Ирандын ракеталык жана деңиз күчтөрүн алсыздандырууга көңүл буруп, режимди кулатуу мүмкүнчүлүгүнө шектеништи.
Иран лидерлеринин арасында олуттуу жоготууларга карабастан, катуу өкмөт абалды көзөмөлдөп жатат.
Адистер сауд чиновниктери туруксуз Иран мамлекетинин алар үчүн чыныгы коркунучту жаратарын билдиришет. Алар Иран өкмөтү куласа да, процесс учурунда пайда болгон армия же жаңы кошуундун элементтери королдукту мунай объекттерине чабуул жасоону уланта алат деп эсептешет.
Кээ бир адистер ханзаада Мухаммед согушту Сауд Аравиясынын Жакынкы Чыгыштагы таасирин күчөтүү мүмкүнчүлүгү катары карап, королдуктун узак мөөнөттүү конфликт учурунда өзүн коргоо мүмкүнчүлүгүнө ишенет деп болжолдошот.
Ханзаада менен сүйлөшүү учурунда Трамп мунай баалары жана алардын экономикага тийгизген таасири боюнча кооптонуусун билдирди. Сауд жетекчиси ага бул убактылуу көрүнүш экенин ишендирди.
Анткен менен, америкалык жана регионалдык расмий адамдар согушдан кийин мунай рынокторунун тез стабилизацияланарына шектенишет, Сауд Аравиясы конфликттин натыйжасында пайда болгон дефицитти калыбына келтире албайт, анткени анын жердеги түтүгү мунайдын Ормуз булуңу аркылуу өтүүчү кичинекей бөлүгүн гана ташый алат деп эсептешет.
Сауд Аравиясы Перс булуңунун башка өлкөлөрүнө караганда булуңдун жабылышын башынан өткөрүүгө жакшыраак шартта болсо да, суу жолу жакын арада ачылбаса, олуттуу кесепеттерге дуушар болушу мүмкүн.
Согуштан мурун ханзаада Мухаммед Сауд Аравиясын 2030-жылга чейин глобалдык бизнес борборуна айландыруу үчүн финансылык кыйынчылыктарга туш болгон. Анын өкмөтү бир нече жылга бюджеттин дефицитин болжолдоп жатат, анткени амбициялуу долбоорлор жана технологияларга инвестициялар өлкөнүн ресурстарын сарптоодо.
Иран менен узакка созулган конфликт бул пландарды коркунучка салат. Ханзааданын ийгилиги инвесторлор жана туристтер үчүн коопсуз чөйрөнү түзүүгө байланыштуу.
Өткөн аптада Сауд Аравиясынын тышкы иштер министри ханзаада Фейсал Ирандын королдуктун жана коңшу өлкөлөрдүн чабуулдарын токтотууну эң негизги приоритет катары белгилеп, өкмөттүн согушту дароо токтотууну же Иранды алсыратуу максатында конфликтти улантууну каалагандыгы жөнүндө суроого жооп берди.
«Биз бул чабуулдарды токтотуу үчүн бардык мүмкүн болгон механизмдерди - саясий, экономикалык, дипломатиялык жана башка - колдонууга даярбыз», - деп кошумчалады ханзаада Фейсал.
New York Times’тын «Сауд лидери Трампты Иран согушун улантууга көндүрүүдө» деген макаласынын толук котормосу.
