АКШнын президенти Дональд Трамп 21-январда билдирген маалыматка ылайык, НАТОнун башкы катчысы Марк Рютте менен биргеликте даярдалган Гренландия боюнча келишим долбоорунда Даниянын бул аралдагы укуктары сакталары айтылат, деп жазат Axios макаласында эки булакка таянып.
Алардын маалыматына ылайык, жаңы пландын алкагында 1951-жылы кол коюлган Гренландияны коргоо боюнча келишим жаңыртылат. Бул АКШга аскердик базаларды куруу жана аралда "коргоо зоналарын" түзүү укуктарын кеңейтүүгө мүмкүндүк берет. Мындан тышкары, келишимге Трамптын эскерткен "Алтын купол" абадан коргонуу системасынын элементтерин Гренландияга жайгаштыруу киргизилген.
Ошондой эле Axios булактарынын маалыматына ылайык, Гренландиянын табигый ресурстарын Дания менен биргеликте пайдалануу каралган.
Басылма Рюттенин сунуш кылган идеялары узак мөөнөттүү дат баскан сунуштар менен байланыштуу экенин белгилейт: Дания суверенитетин сактап калат, ал эми АКШ өзүнүн аскердик катышуусун көбөйтүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.
The Telegraph маалыматтарына ылайык, Трамптын сунуш кылган келишими Гренландияны сатып алууну камтыбайт. Анын ордуна АКШ аралдын айрым аймактарындагы аскердик базаларды көзөмөлдөөнү каалайт.
Мындан тышкары, британдык Daily Mail гезити Трамптын администрациясы Гренландиянын 57 миң тургуну үчүн аралды АКШга кошуу үчүн добуш берген учурда ар бирине бир миллион доллар сунуштоону карап жатканын билдирет. Бул жалпы 57 миллиард доллар төлөмдөргө алып келет.
Бул демилге америкалык аскердик катышууну күчөтүүнүн жолу катары каралууда.
Дания болсо, Гренландия боюнча өз позициясын өзгөртпөй турганын кайталап жатат: Копенгаген аралды өткөрүп берүү же сатуу мүмкүнчүлүгүн четке кагат, бардык чечимдер Дания тараптын макулдугун талап кылат деп баса белгилейт.
«Бул болбойт. АКШ Гренландияга ээ болбойт. Бул кызыл сызык», — деди Даниянын тышкы иштер министри Ларс Лекке Расмуссен DR телеканалына берген интервьюсунда.
АКШ Гренландияга болгон талаптарын Трамптын Ак үйгө кайтып келгенинен бери билдирип келе жатат. Бул риторика 2026-жылдын январында Венесуэлада президент Николас Мадуро кармалгандан кийин күчөдү. Трамп Гренландия АКШга Россия жана Кытай тараптан келип жаткан коркунучтарды эске алуу менен улуттук коопсуздукту камсыздоо үчүн керек экенин билдирип, Дания аралды башкарууда аны коргоого жөндөмсүз экенин белгилейт. Бул билдирүүлөрдүн фонуна карата сегиз европа өлкөсү Гренландияга өз аскерлерин жөнөтүштү, бул Трамптын бажы салыктарын киргизүү коркунучун жаратты. 21-январда Давос шаарында өткөн Дүйнөлүк экономикалык форумда Трамп өз программалык сөзүндө күч колдонууга ниети жок экенин, бирок АКШ Гренландияны алуу пландарын дагы эле сактап жатканын айтты. Акырында Трамп 1-февралга белгиленген бажы салыктары киргизилбесин кошумчалады.
