Изилдөөнүн жыйынтыктары стигма жана дискриминация медициналык кызматтарга жетүүнү, адамдын кадыр-баркын камсыз кылууну жана адам укуктарын сактоону маанилүү тоскоолдуктар бойдон калууда экенин көрсөтүүдө.
ВИЧ менен жашаган адамдардын стигма индексинин глобалдык отчетуна (Stigma Index 2.0) ылайык, сурамжыланган адамдардын дээрлик 25%ы медициналык мекемелерде дискриминацияга учурашкан, бул ишенимди бузуп, маанилүү кызматтарды алууга тоскоолдук кылууда.
Ошондой эле, ВИЧ менен жашаган адамдардын 85%ы ички стигманы сезишет, бул көпчүлүктү ВИЧ статусун жашырууга же соттолуу жана четтетүү коркунучунан улам дарыланууну токтотууга мажбурлайт.
Дискриминация уланууда:
- ВИЧ тестирлөөсүн кыйындатуу;
- профилактикалык кызматтарды, анын ичинде профилактика үчүн дары-дармектерди алууга тоскоолдук кылуу;
- дарылоого жетүүнү чектөө;
- адамдарды медициналык мекемелерден алыстату;
- адам укуктарынын негизги принциптерин бузуу;
- СПИД эпидемиясын күчөтүү.
UNAIDS бул кырдаалга каршы күрөшүү үчүн бир нече негизги кадамдарды белгилейт.
1. Дискриминациялык нормаларды жоюу
Эксперттер ВИЧ менен жашаган адамдарды жана тобокелге дуушар болгон адамдарды криминалдаштыруучу жана дискриминациялоочу мыйзамдарды жана саясаттарды кайра карап чыгууга сунушташат. Бул жыныстык жумуш, наркотик колдонуу, бир жыныстуу мамилелер жана ВИЧ статусун жашыруу менен байланышкан нормаларды камтыйт.
2. Медициналык жардамга жетүүнүн укугун камсыз кылуу
- конфиденциалдуулукту камсыз кылуу;
- медициналык кызматкерлерди окутуу жана дискриминацияга нөлдүк чыдамдуулук саясатын киргизүү;
- ВИЧ тестирлөөсүн милдеттүү түрдө өткөрүүдөн баш тартуу;
- бардык адамдар үчүн сапаттуу жана боорукер жардамды камсыз кылуу.
3. Жамаатта стигманын деңгээлин төмөндөтүү
- ВИЧ боюнча мифтерди жана жалган маалыматтарды четке кагуу;
- билим берүү инициативаларын жана маалымдуулукту жогорулатуу;
- эмпатияны жана түшүнүктү өнүктүрүү.
4. Жамааттар тарабынан башталган инициативаларды колдоо
- ВИЧ менен жашаган адамдар тарабынан башкарылган уюмдарды каржылоо;
- саясий чечимдерди кабыл алууга катышуусун камсыз кылуу;
- өз ара жардам берүү тармактарын күчөтүү;
- жамааттардын ВИЧге жооп катары лидерлик кылуу укугун коргоо.
Ар жылы 1-мартта БУУ тарабынан уюштурулган «Дискриминацияга нөл» эл аралык күнү белгиленерин белгилеп өтүү керек.
2026-жылы UNAIDS өкмөттөрдү, медициналык кызматкерлерди, жумуш берүүчүлөрдү жана коомду жалпы ВИЧ менен жашаган адамдардын пикирлерин угууга жана алынган маалыматтарга негизделген чараларды көрүүгө чакырат, тактап айтканда, эч ким ВИЧ статусунан улам уялбашы керек. Саламаттык сактоо системалары тестирлөөдөн өтүү, дарылануу жана дискриминациясыз кам көрүү үчүн жай болушу керек.
