БУУнун наркотиктер жана кылмыштуулук боюнча башкармалыгы (УНП) тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөлөргө ылайык, мыйзамсыз калдыктар соодасы жылына $18 миллиардга чейин пайда алып келет. Тийиштүү отчетто беш негизги калдыктар категориясы каралат: электрдик жана электрондук (e-waste), пластик, эски транспорт каражаттары жана кыймылдаткычтар, ошондой эле металл камтыган жана аралаш калдыктар.
Бул калдыктардын мыйзамсыз жүгүртүлүшү ичүүчү суунун жана топурактын уулуу заттар менен булганышына алып келип, калктын ден соолугуна зыян келтирүүчү олуттуу экологиялык көйгөйлөрдү жаратат.
Документте бул мыйзамсыз бизнеске тартылган кылмыштуу топтордун жана компаниялардын иш схемалары да талданат. Изилдөө авторлору бул тармакта жөнгө салуунун жетишсиз экенин белгилешет. Мыйзамдагы кемчиликтер жана укук коргоо органдарынын чектелген мүмкүнчүлүктөрү кылмышкерлерге олуттуу пайда табууга жана жазасыз калууга шарт түзөт.
Отчетто белгиленгендей, кылмыштуу топтор дүйнө жүзү боюнча — жергиликтүү кичине операциялардан баштап, масштабдуу континент аралык схемаларга чейин иш алып барышат. Корпорациялар да мыйзамсыз калдыктар соодасына көп учурда катышат: алардын кээ бирлери мыйзамдык нормаларды эске албайт, башкалары мыйзамсыз кызматтарды атайылап төлөшөт, ал эми үчүнчүлөрү легалдуу жана мыйзамсыз ишмердүүлүктү айкалыштырат. Изилдөө уюшулган кылмыштуу топтор жана компаниялар коррупцияны мыйзамсыз калдыктарды легалдуу агымдарда жашыруу үчүн колдонорун, текшерүүлөрдү алдоо үчүн документтерди жасалмалоо, талап кылуу, уурдоо, бюджеттик каражаттарды уурдоо, кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу жана акчаны жуу сыяктуу алдамчы схемаларды колдонорун көрсөтөт», — деп айтылат отчетто.
Мыйзамсыз калдыктар жүгүртүүгө карата жазалар көп учурда минималдуу экенин, ал эми мындай аракеттерден алынган пайда өтө жогору болушу мүмкүн экенин белгилөө керек. Мындан тышкары, уулуу калдыктарды мыйзамсыз көмүү баасы легалдуу утилизация кызматтарынын баасынан кыйла төмөн, бул бул тармакта кылмыштарды жасоого кошумча финансылык стимулдарды жаратууда.
