Кыргыз Республикасынын юстиция министринин орун басары Искендер Сыдыгалиев министрликте Кылмыш-жаза процессуалдык кодекси, Кылмыш-жаза кодекси жана Жоруктар кодекси боюнча жаңы мыйзамдарды иштеп чыгуу үчүн эл аралык жумушчу топ түзүлгөнүн билдирди. "Заманауи кылмыш-жаза мыйзамдары физикалык түрдө сезилүүчү далилдерге негизделген. Бирок бүгүнкү күндө биз кибер кылмыштуулук жана криптовалюта чөйрөсүндөгү кылмыштар менен бетме-бет келүүдөбүз, бул өзгөртүүлөрдү талап кылат", - деп кошумчалады ал.
Санариптик укук боюнча адис Марат Торобеков "глобалдык криминогендик кырдаалды талдоо кылмыштуулук активдүү түрдө санариптик чөйрөгө өтүп жатканын көрсөтүп жатат" деп белгиледи.Торобековдун айтымында, кылмыш-жаза мыйзамдарын жаңылоо укук коргоо органдарына интернеттеги кылмыштуулукка каршы эффективдүү күрөшүү үчүн зарыл укуктарды жана инструменттерди алууга мүмкүндүк берет. "Санариптик далилдер сыяктуу жаңы терминдердин пайда болушу жана кибер кылмыштарга байланыштуу бар болгон кылмыш беренелерин актуалдаштыруу бул багытта маанилүү кадам болот", - деп кошумчалады ал.
Сыдыгалиев түшүндүрдү, традициялык түшүнүктө адистер физикалык далилдерге кайрылышат, аларды каттап, анализ үчүн эксперттик борборлорго жөнөтүшөт. Бирок санариптик далилдер менен иш башкача: "Санариптик маалыматтарды туура аныктоо, алып коюу жана сактоо үчүн кылмыш-жаза процессуалдык мыйзамдарда нормаларды бекитүү зарыл", - деп белгиледи ал.
Жаңы мыйзам кабыл алынгандан кийин методикалык документтерди иштеп чыгуу жана эксперттерди, тергөөчүлөрдү, криминалисттерди, судьяларды жана прокурорлорду санариптик далилдер менен иштөө үчүн окутуу пландалууда. "Далилдер менен туура иштебөө алардын жоголушуна жана иликтөөгө терс таасир этүүгө алып келиши мүмкүн", - деп кошумчалады министрдин орун басары.
Сыдыгалиев ошондой эле көп адамдар санариптик далилдерди жөнөкөй мессенджерлерден алынган скриншоттор катары кабыл аларын, бирок бул так эмес экенин белгиледи. "Санариптик далилдер метадаталарды камтыйт, алар укук бузуучуларды идентификациялоого жардам берет", - деп тактады ал.
Торобеков мыйзам долбоору ошондой эле эл аралык өнөктөштөр менен өз ара аракеттенүү үчүн атайын механизмдерди караштырат, бул кылмыш иштерине керектүү маалыматтарды оперативдүү алуу жана алмашуу мүмкүнчүлүгүн берет.
Эскертүү керек, өзгөртүүлөр пакети жаңы аныктамаларды жана түшүндүрмөлөрдү киргизет.
- Санариптик далилдердин түшүнүгү. УПКда "санариптик далилдер" түшүнүгү киргизилет, бул маалыматтар санариптик форматта, тармактардан, түзмөктөрдөн же кызматтардан алынган, иш боюнча маанилүү болуп саналат.
- Жыйноо жана каттоо. УПКнын жаңы беренелери (ст. 94-1, 94-2) санариптик маалыматтарды алып коюуну жөнгө салат, маалыматтарды жоготуунун алдын алуу үчүн сот чечими жок чараларды карайт (ст. 94-3).
- Эл аралык кызматташтык. УПКда эл аралык органдар менен маалыматтарды тез алмашуу үчүн нормалар кошулат (ст. 510-4), маалыматтарды сактоо боюнча суроолорду камтыйт.
- КоПдогу өзгөртүүлөр. Жоруктар боюнча иштерге тиешелүү окшош өзгөртүүлөр - санариптик далилдерди жыйноо жана сотто колдонуу.
- "Автоматташтырылган маалыматтык система" терминдери бардык санариптик платформаларды камтышы үчүн алынып салынат.
