Табигый радиация фону — дүйнөдөгү калкты нурландыруунун негизги булагы

Арестова Татьяна Коом
VK X OK WhatsApp Telegram
Жаңы илимий отчетто БУУнун атомдук радиациянын таасири боюнча илимий комитетинин (НКДАР БУУ) маалыматына ылайык, табигый радиациялык фон дүйнө жүзүндөгү адамдар үчүн негизги нурлануу булагы болуп саналат. Жакында жарыяланган документте табигый ионизирленген нурлануу булагы, мисалы, радон, торон, космостук нурлар жана топуракта жана тамак-ашта табылган табигый радиоактивдүү заттар калкка нурлануунун негизги бөлүгүн түзөрү белгиленет.
Муну менен катар, ири ядролук кырсыктарды эске албаганда, антропогендик радиация булагынын салымы аз. Доклад 2007-жылдан 2022-жылга чейинки калкка нурлануу боюнча глобалдык изилдөөнүн жана илимий адабияттын маалыматтарын талдоого негизделген.
Комитеттин эсептөөлөрүнө ылайык, табигый булагынан жылдык орточо нурлануу дозасы болжол менен 3,0 миллизивертти түзөт. Радон жана торондун дем алуу жана алардын ыдырашынын продуктулары эң чоң таасирди тийгизет, бул жылына болжол менен 1,8 миллизивертти түзөт. Нурлануунун экинчи маанилүү себеби — тамак-аш жана суу аркылуу радионуклиддердин кириши, ошондой эле жер кыртышынын радионуклиддеринен жана космостук нурлануудан тышкы нурлануу.
Бул жаңы баа 2008-жылы берилген мурунку баадан жогору, ал 2,4 миллизивертти түзгөн. Бирок НКДАР БУУ бул жогорулоонун маалыматтарды чогултуу жана талдоо ыкмаларын жакшыртуу менен байланыштуу экенин, айлана-чөйрөдөгү радиациялык фондун жогорулашы менен эмес экенин белгилешет.
Изилдөөнүн натыйжасында, медициналык, илимий жана өнөр жай радиациялык технологияларын колдонуу сыяктуу техногендик булагынын салымы нормалдуу эксплуатация шартында жылына болгону бир нече микрозивертти түзөрү баса белгиленет.
Атомдук электростанцияларга жакын жашаган калк үчүн нурлануу дозалары да өтө төмөн бойдон калууда — адатта, жылына бир нече он микрозивертти ашпайт.

Мындан тышкары, ядролук сыноолор өткөрүлгөн аймактардагы радиация деңгээли кыйла төмөндөгөн. Эгер сыноолордон кийин нурлануу деңгээлдери жогору болсо, Нью-Мексико, Маршаллов аралдары, Муруроа, Фангатауфа жана Семипалатинскдеги полигондордо учурдагы нурлануу дозалары, адатта, табигый фондон төмөн.
Чернобыль АЭСиндеги жана Фукусимадагы кырсыктардан кийин нурлануу деңгээлдери радиоактивдүү ыдырау жана дезактивация чараларынын жардамы менен дагы төмөндөп жатат. Азыркы учурда Чернобыль аймагындагы жылдык дозалар он микрозивертден бир нече миллизивертке чейин өзгөрүп турат, ал эми Фукусиманын эвакуацияланбаган аймактарында дозалар бир нече микрозиверттен 0,3 миллизивертке чейин түзөт.
НКДАР БУУнун докладындагы максат — радиациялык коргоо жана калктын ден соолугун коргоо боюнча эффективдүү саясатты иштеп чыгууга өкмөттөргө жана эл аралык уюмдарга жардам бере турган жаңыланган илимий маалыматтарды берүү.
VK X OK WhatsApp Telegram

Дагы окуңуз: