Анализдин алкагында алдын алууга мүмкүн болгон 30 коркунуч факторунун таасири бааланган. Бул факторлордун катарына тамеки тартуу, алкоголь, жогорку дене салмагы, төмөн физикалык активдүүлүк, айлана-чөйрөнүн булганышы жана ультрафиолет нурларынын таасири кирет.
Темага байланыштуу окуу Кыргызстанда балдардын рагын диагностикалоо жакшырды. Эскертүү тизмеси
Адистердин баамында, 2022-жылы болжол менен 7,1 миллион жаңы рак учурлары, бул 37% түзөт, алдын алууга мүмкүн болгон факторлор менен байланыштуу болгон. Изилдөөнүн авторлору бул маалыматтардын глобалдык оорулардын жүгүн азайтуудагы алдын алуу потенциалын баса белгилеп жатканын билдиришет.
Тамеки тартуу алдын алууга мүмкүн болгон рак себептеринин арасында биринчи орунду ээлеп, бардык жаңы учурлардын 15% түзөт. Экинчи орунда инфекциялар, жаңы диагноздордун 10%ын түзөт, ал эми үчүнчү орунда алкоголь, 3% учурларга жооптуу.
Алдын алууга мүмкүн болгон рактын дээрлик жарымы үч түр менен байланыштуу: өпкө рагы, ашказан рагы жана жатыр мойну рагы.
Өпкө рагынын негизги себеби тамеки тартуу жана абанын булганышы, ал эми ашказан рагы Helicobacter pylori инфекциясы менен, жатыр мойну рагы болсо адам папиллома вирусу менен байланыштуу.
Анализ ошондой эле жыныс боюнча маанилүү айырмачылыктарды аныктады. Эркектер арасында алдын алууга мүмкүн болгон факторлор жаңы рак учурларынын 45%ын түшүндүрсө, аялдар арасында бул көрсөткүч 30%ды түзөт.
Эркектер үчүн негизги коркунуч факторлоруна тамеки тартуу, инфекциялар жана алкоголь кирет, ал эми аялдар үчүн инфекциялар, тамеки тартуу жана жогорку дене массасынын индекси.
Региондук айырмачылыктар дагы маанилүү роль ойнойт. Аялдар үчүн алдын алууга мүмкүн болгон учурлардын үлүшү Түндүк Африка жана Батыш Азияда 24%дан, Сахарадан түштүктөгү өлкөлөрдө 38%га чейин өзгөргөн. Эркектер үчүн бул көрсөткүч Латин Америкасында 28%дан, Чыгыш Азияда 57%га чейин өзгөргөн. Бул айырмачылыктар экологиялык, жүрүм-турумдук жана инфекциялык факторлордун таасиринин деңгээлине, ошондой эле социалдык-экономикалык өнүгүү жана саламаттыкты сактоо системаларынын айырмачылыктарына байланыштуу.
Изилдөөнүн авторлору жергиликтүү шарттарды эске алуу менен эффективдүү профилактика стратегияларын иштеп чыгуунун маанилүүлүгүн баса белгилешет, бул стратегияларга тамеки жана алкоголь сатуу боюнча көзөмөл, ВПЧ жана гепатит Bге каршы вакцинация, абанын сапатын жакшыртуу, жумушчу жайларда коопсуздук, ошондой эле ден-соолукка пайдалуу тамактануу жана физикалык активдүүлүк үчүн шарттарды түзүү кирет.
