2026-жылдын январь айы климаттык өзгөрүүлөрдүн кескин айлампасы болгон, анын ичинде экстремалдуу ысык, күчтүү суук жана катуу жамгырлар. Дүйнөлүк метеорология уюму (ДМУ) бул окуялар так прогноздорго жана эрте эскертүү системаларына инвестиция салуунун зарылдыгын белгиледи.
ДМУнун маалыматы боюнча, табигый кырсыктар дүйнө жүзү боюнча болуп, бул адам жоготууларына, экономикалык зыяндарга жана экологияга зыянын алып келди.
«Экстремалдуу аба ырайы шарттары жыл сайын Дүйнөлүк экономикалык форумдун глобалдык коркунучтар боюнча отчетунда белгиленген эң олуттуу коркунучтардын бири болуп калууда. Климаттык кырсыктардан жабыркаган адамдардын саны туруктуу өсүүдө, жана январь бул үчүн ачык далил болду», — деди ДМУнун башчысы Селесте Сауло.
Ал ошондой эле, эффективдүү эрте эскертүү механизмдери ишке ашырылган өлкөлөрдө табигый кырсыктардан өлүм деңгээли алты эсе төмөн экенин, бул «Бардыгы үчүн эрте эскертүү системасы» долбоорун өзгөчө актуалдуу кылат деп кошумчалады.
Кышкы сууктар жана бороон
Мыйзамдар аралык климаттык өзгөрүүлөр боюнча эксперттер тобунун (МГЭИК) маалыматына ылайык, глобалдык күчтүү сууктар 1950-жылдан бери азайып жатат, бирок бул күчтүү сууктарды исключить кылбайт.Полярдык вихрдин алсырашуусу арктикалык абанын орто широталарга киришине алып келди, бул Түндүк Америкада, Европада жана Азияда күчтүү сууктарды жаратты. Полярдык вихр — бул Арктика аймагында атмосферанын жогорку катмарларында айланып жүргөн кеңири суук аба аймагы, ал кээде алсырап, суук абанын түштүк аймактарга жайылышына мүмкүнчүлүк берет.
Камчаткада январь айынын биринчи эки жума ичинде эки метрден ашык кар жаады, ал эми декабрда дагы 3,7 метр кар түшкөн. Бул 1970-жылдардан бери эң кардуу мезгилдердин бири болуп, Петропавловск-Камчатск шаарында транспорттук кыймылды токтотту, анда кар кучактары имараттарга жана инфраструктурага кирүүнү жаап койду.
Январь айынын аягында Канада жана АКШга кышкы бороон түшүп, массалык электр энергиясын өчүрүү, авиарейстерди токтотуу жана адам жоготууларына алып келди. АКШнын Улуттук метеорология кызматы 31-январга чейин жаңы арктикалык суук толкуну күтүлүп жатканын эскертти, ал түштүккө жайылып, жазы штаттарга жана Улуу көлдөрдүн аймактарына тарайт.
Кээ бир метеорологдор ошондой эле, Арктика үстүндөгү стратосфералык жылуулук полярдык вихрдин алсырашуусуна алып келиши мүмкүн экенин, бул февралдын башында Түндүк Америкага жана Түндүк Европа аймагына жаңы арктикалык абанын киришине шарт түзөөрүн белгилешет.
Суу ташкындары жана жамгырлар
Европанын өлкөлөрү күчтүү жамгырлар жана суу ташкындары менен коштолгон бороондорду баштан кечиришти, бул Ирландия, Улуу Британия жана Жерорта деңизинин өлкөлөрүн камтыды. Метеорология кызматтары Түндүк-Чыгыш Европа жана Жерорта деңизинде жамгырдын көбөйүшү уланарын эскертет.Африканын түштүгүндө абал өзгөчө оор болду. Мозамбик бийликтери маалымдагандай, суу ташкындары 650 миңден ашык адамды камтып, жүздөгөн миң адамдар үйлөрүн таштап кетүүгө мажбур болушту, ал эми 30 миңден ашык турак-жайлар жабыркаган же талкаланган. Түштүк Африка катуу жамгырлардан улам улуттук кырсык жарыялады, ал жоолордун жүздөгөн өмүрүн алып кетти.
Өрттөр жана ысык
Австралия айында эки ысык толкунуна туш болду. Седуна шаарында температура рекорддук 49,5 градуска жетти. Уй-бото климаттын өзгөрүшү январь айындагы ысыкты 1,6 градуска көбөйттү деп белгилешет.Чилиде орман өрттөрү 21 адамдын өмүрүн алып кетти, бул жүздөгөн миң адамдарды үйлөрүн таштап кетүүгө мажбур кылды. Өрттөр ошондой эле Аргентинага да тийди. МГЭИКтин отчетуна ылайык, адамдын иш-аракеттеринен улам климаттын өзгөрүшү 20-кылымдын ортосунан бери ысык толкундарынын саны жана интенсивдүүлүгүн көбөйттү.
ДМУ экстремалдуу ысык жана башка аба ырайы коркунучтарынын кесепеттерин азайтуу боюнча активдүү иш жүргүзүүдө, анын ичинде Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму менен биргелешкен демилгелерди камтыйт.
