Кадамжай районунун Кызыл-Булак айылында жашаган Бегали Талипов 2010-жылдан бери бул өнөр менен алектенип келет [комуздарды жасоо].
Бегали — белгилүү устат Орозали Талиповдун уулу. Бүгүнкү күндө ал үй-бүлөлүк ишти уланткан жаштардын бири болуп, атасынын салттарын жана сырларын сактап келет.
Устаттын айтымында, сапаттуу комуз жасоонун негизги материалы — өрүктүн жыгачтары. «Баткенде көптөгөн эски өрүк бактары бар, ошондуктан биз 30–35 жаштагы дарактарды тандайбыз. Дарак нече эскирсе, комуздун үнү ошончолук мелодиялуу жана угулушу жакшы болот», - дейт Бегали.
Устаттар ошондой эле жаңгаак, ива же чыршыны колдонушат, бирок адистер өрүк комузунун үнү көбүрөөк жогорку, таза жана жагымдуу экенин айтышат.
Инструментти жасоо бир нече милдеттүү этаптардан өтөт:
- даярдоо – ылайыктуу дарак тандалат, андан 120–130 см узундукта такта кесилет.
- иштетүү – даярдык атайын станокто иштетилет.
- бышыруу жана кургатуу – жыгачты бышыруу милдеттүү. Бул дарактан нымдуулукту жана смолаларды (клейковинаны) чыгаруу үчүн жасалат. Мындай иштетүүдөн кийин материал жарылбайт, оңой кургатылат жана жука ишке ылайыктуу болот.
- чогултуу – акырындык менен, этаптан этапка, устат жыгачка классикалык комуздун формасын берет.
Бегали Талиповдун пикири боюнча, баткендик устаттардын негизги артыкчылыгы — эски дарактардын чоң діңдерине жеткиликтүүлүк. Мунун натыйжасында комуз бүтүндөй, эч кандай жапырт бөлүктөрсүз жасалат. Даже борбордук шаарлардын умельдери Бегалига баткендик өрүктүн бүтүндөй даярдыктарын жиберүүнү суранышат. «Бизге заказдар өлкөнүн бардык бурчтарынан келип жатат — Бишкектен Ошко, ошондой эле чет өлкөдөн. Ири шаарлардын улуттук инструменттер боюнча адистешкен дүкөндөрүндө 60–70% комуздар — биздин эмгегибиздин жыйынтыгы. Биздин кардарларыбыздын арасында белгилүү ырчылар жана аткаруучулар көп», - дейт устат.
Бардык комуздар Бегалинын профессионалдык категориясына кирет, алардын негизги мүнөздөмөлөрү окшош, ал эми баасы декордун татаалдыгына жараша өзгөрөт.
- стандарттык профессионалдык комуз – 7–8 миң сомдон.
- эксклюзивдүү варианттар (резьба жана орнамент менен) – 15 миң сомго чейин.
Талиповдун айтымында, өрүктөн жасалган комуздар принципиалдуу түрдө лак менен капталбайт. Жыгачтын табигый кызгылт реңи бар, ал атайын май менен иштетилгенден жана полировкадан кийин жогорку жаркырап, өзгөчө сулуулукка ээ болот.
