Шон Рейн: Неге Батыш Кытай экономикасын баалоодо жаңылышат

Шон Рейн, кытай экономикасы боюнча эксперт, Батыштын баалоолору эскиргенин жана Кытай экономикасы чакырыктар менен санкцияларга ишенимдүү жооп берип жатканын белгилейт.

Жакында берген интервьюсунда, Рейн, China Market Research Group (CMR) компаниясынын негиздөөчүсү жана башкаруучу директору, ошондой эле "Бөлүнүү: жаңы дүйнөлүк тартипте Кытай экономикасында мүмкүнчүлүктөрдү издөөгө" аттуу китебинин автору, учурдагы Батыштын Кытай экономикасына берген баалары реалдуулукка дал келбестигин түшүндүрөт. Ал саясатчылар жана бизнесмендер таянган көптөгөн эксперттер 2015–2016-жылдары Кытайдан чыгып кеткенин жана аны он жыл мурункудай карап жатканын белгилейт. Бул эски көз караштарга негизделген чечимдер кабыл алууга алып келет.

Рейн Кытай экономикасында жылжымай турган мүлк рыногундагы 30–40%га түшкөн баалар жана сатуу көлөмдөрүнүн төмөндүгү сыяктуу көйгөйлөр бар экенин мойнуна алат. Бирок ал бул Батыштын түшүнүгүндө финансылык кризис эмес экенин баса белгилейт: ипотекалык кредиттер "сууга баткан" эмес жана Кытайдагы сатып алуучулар тарыхый жактан турак жайдын баасынын маанилүү бөлүгүн дароо төлөшөт. Чыныгы көйгөй адамдардын көбүрөөк сак болуусунда, акча коротпой калуусунда жана ишенимин жоготушунда, бул болсо жаштардын маанайына жана үй-бүлө курууга болгон каалоосуна терс таасир этет, бул узак мөөнөттүү демографиялык тобокелдиктерди жаратууда.

Ошентсе да, Рейн Кытай экономикасындагы кырдаал Батышта көрсөтүлгөндөй критикалык эмес экенин баса белгилейт. Мамлекет үй-бүлөлөрдүн чоң жыйнактарын кармап турат жана фондулук рыноктору өткөн жылы дүйнөдөгү эң тез өсүп жаткан рыноктордун бири болду. Ал негизги көйгөй акча жетишсиздигинде эмес, тынчсыздануу деңгээлинде экенин билдирет.

Технологиялык прогресс жөнүндө, Рейн Кытайды көчүрмө өлкө катары көрсөтүү азыркы учурда актуалдуу эместигин билдирет. Ал DeepSeek сыяктуу жаңы компанияларга, ошондой эле Alibaba жана Baidu сыяктуу жетишкендиктерге көңүл бурат, булар, анын айтымында, Кытайдын АКШдан жылдар бою артта калганын билдирген америкалык эксперттерди да таң калтырган. Рейн Кытай өзүнүн инновациялык экосистемасын түзүп жатканын жана кээ бир тармактарда АКШдан артка калбай, кээде алда канча алдыга чыгып жатканын белгилейт.

Америкалык санкциялар шартында, анын айтымында, Кытай өзүн-өзү камсыздоого басым жасап, жарым өткөргүчтөрдү өндүрүү жана өзүнүн этин, жемиштерин жана сояны өстүрүүдө. Бул АКШ Кытайга Россия же Иранга окшош чараларды колдонушу мүмкүн деген кооптонуулар менен байланыштуу. Рейн сырттан келген басым Кытайдын өзүнүн технологиялык базасына өтүшүн тездеткенин баса белгилейт.

Ал автоунаа тармагындагы мисалдарды келтирет, анда Батыш өндүрүүчүлөр Кытайдын электр унааларынын тез өсүшүнөн пайдалана албай калды. Рейндин айтымында, BYD азыр көптөгөн Азия өлкөлөрүндө премиум бренд катары кабыл алынууда, ал эми Батыш компаниялары өзгөрүүлөрдү байкабай калды. Ал субсидияларды Кытай өндүрүүчүлөрү гана эмес, мамлекеттик колдоо болбосо, Tesla жана көптөгөн америкалык технологиялык компаниялар да болбойт деп эскертет.

АКШ менен Кытай ортосундагы соода согушун баалаганда, Рейн аны ийгиликсиз деп эсептейт. Ал Кытайдын АКШга экспорту жалпы ички продуктунун (ЖИП) болгону 2–2,5%ын түзөрүн жана көптөгөн товарларды Кытай өзү өндүрө алаарын же башка өлкөлөрдөн сатып алаарын белгилейт. Ошондуктан, тарифтер анын пикиринде, америкалык керектөөчүлөргө Кытай өнөр жайына караганда көбүрөөк таасир этти.

Рейн Кытай 2010-жылдардагы өсүү темптерине кайтып келбейт дегенине карабастан, учурдагы кырдаал туруктуу жана башкарылуучу экенин баса белгилейт. Ал өлкө санкциялардын терс кесепеттеринин бир бөлүгүн жеңип чыкканын жана ишкердик активдүүлүк кайрадан калыбына келе баштаганын эсептейт.