Штраф жоктугу үчүн жана лотерея: КРда добуш берүүнү милдеттүү кылуу сунушталууда

Кыргызстанда коомдук талкууда жарандардын шайлоолорго жана референдумдарга милдеттүү катышуусун караган конституциялык мыйзам долбоору сунушталды. Мыйзам долбоорунда добуш берүүгө катышуу үчүн айыппулдар жана сыйлык чаралары да каралган. Жогорку Кеңештин депутаты Марлен Маматалиев бул сунуштун инициатору болду.

Документ Жогорку Кеңештин расмий веб-сайтында таанышууга жеткиликтүү.

Мыйзам долбоору «Кыргыз Республикасынын президенти жана Жогорку Кеңеш депутаттарын шайлоо жөнүндө», «Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы жөнүндө» жана «Кыргыз Республикасында референдум жөнүндө» үч иштеп жаткан конституциялык мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизүүнү сунуштайт.
Негизги жаңылык жарандардын активдүү шайлоо укугу менен добуш берүү тизмесине киргизилгендер үчүн добуш берүүгө милдеттүү катышуусун киргизүүдө. Мыйзам боюнча милдет добуш бюллетенин алган учурдан тартып аткарылган болуп эсептелет.
Ошол эле учурда, тандоо эркиндиги кепилденгенин белгилөө маанилүү: ар бир жаран каалаган талапкерге, бардык талапкерлерге каршы же эч кимди колдобоого укуктуу.

Шайлоолорго жана референдумдарга милдеттүү катышуудан бошотулат:

• 70 жаштан жогорку адамдар;


• ишке жарамсыз жарандар;


• добуш берүү күнү өлкөдөн тышкары болгон жарандар;


• урматтуу себептер менен келген эмес адамдар (мисалы, оорулуу, табигый кырсыктар, кызматтык милдеттер жана башка чукул жагдайлар).

Кээ бир учурларда документтик далилдерди берүү жана участкалык комиссияга маалымдоо талап кылынат.

Урматтуу себептерсиз добуш берүүгө катышпаган учурда төмөнкү жазалар системасы сунушталат:

• биринчи учур — жазуу түрүндөгү эскертүү;


• экинчи учур — административдик айыппул;


• жүйөлүү түрдө катышпаган учурда (үч жана андан көп жолу) — шайлоо кызматтарына талапкерликке жана мамлекеттик кызматтарда иштөөгө беш жылга чейин убактылуу чектөө.

Мыйзам долбоору добуш бергендер үчүн сыйлык чараларын да камтыйт:

• ар кандай мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды төлөөдө жеңилдиктер;


• кадр резервине кабыл алууда кошумча баллдар.

Мындан тышкары, бюллетендер менен бирге лотерея билеттери берилүүсү сунушталууда, ал эми шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссия мамлекеттик лотереяларды жана сыйлыктарды тартуулаш үчүн уюштуруу керек, анын ичинде реалдуу убакыт режиминде.
Темага байланыштуу окуңуз
Президент онлайн добуш берүүгө шектенип, милдеттүү шайлоолор жөнүндө сүйлөдү.

Мыйзам долбоорунун негиздемесинде акыркы 15 жылда Кыргызстандагы шайлоолорго катышуу туруктуу түрдө төмөндөп жаткандыгы белгиленген. Мисалы, 2025-жылдагы парламенттик шайлоодо добуш бергендердин саны 36,9% гана болду, шайлоолорду уюштуруу үчүн маанилүү бюджеттик чыгымдарга карабастан.

Инициативанын авторлору милдеттүү добуш берүү киргизилген өлкөлөрдүн, мисалы, Бельгия, Австралия, Түркия, Сингапур жана Латын Америкасы мамлекеттеринин эл аралык тажрыйбасына таянышат, анда катышуу туруктуу түрдө 80-90% дан ашат.