«Кристалл» заводу, Таш-Кумырда жайгашкан жана 1989-жылы эксплуатацияга берилген, поликристалдык кремний өндүрүү менен алектенген. Учурда бул ишкана өз ишин жүргүзбөйт, ал эми анын өндүрүш жайларында хлор камтыган заттардын калдыктары калган, бул экологияга жана жергиликтүү тургундардын ден соолугуна коркунуч туудурат.
Межправительстволук жумушчу топтун биринчи жыйынында ОАО «Кристалл» аймагындагы технологиялык резервуарларды коопсуз абалга келтирүү боюнча чаралар жана алардагы уулуу заттар менен мындан аркы иш алып баруу талкууланды. Иш-чарада ФГУП «Федералдык экологиялык оператор» (ФГУП «ФЭО», «Росатом» мамлекеттик корпорациясынын Экологиялык блогуна кирет) өкүлдөрү, ошондой эле Кыргызстандагы профилдик министрликтер жана ведомстволор катышты, деп билдиришти жергиликтүү маалымат каражаттары.
Талкуу учурунда долбоордун бир нече этаптан турары белгиленди. Биринчи этапта кооптуу заттар менен резервуарларды коопсуз абалга келтирүү пландалган, бул резервуарларды ачуу, басымды теңдештирүү, ошондой эле атайын тутумдарды колдонуу менен газдарды тазалоо жана нейтралдаштыруу кирет. Бул этап 2026-жылдын декабрына чейин аяктайт деп күтүлүүдө.
«Биринчи этаптын негизги милдети контролсуз чыгарылыштардын мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаруу жана калдыктарды чыгаруу үчүн коопсуз шарттарды түзүү», — деди ФГУП «ФЭО» экологиялык долбоорлорду ишке ашыруу боюнча директору Станислав Жабриков.
Резервуарлардын абалы стабилдешкенден кийин, калдыктарды чыгаруу жана коопсуз утилизациялоо боюнча экинчи этап башталат. Бул иштер 2027-жылдын декабрына чейин аякталат деп пландалууда. Кооптуу калдыктарды иштетүү боюнча акыркы чечимдер үчүн Кыргызстандын Улуттук илимдер академиясы жана тиешелүү мамлекеттик структуралар менен техникалык консультациялар өткөрүлөт.
«Резервуарларды ачууда жана калдыктарды чыгарууда коопсуздукту камсыздоо жана айлана-чөйрөнүн абалын көзөмөлдөө өтө маанилүү. Ошондуктан бардык иштердин учурунда Кыргызстандын Табигый ресурстар, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинин экологиялык контролдун посттору иштейт, ошондой эле Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин өкүлдөрүнүн кезмети уюштурулат», — деп белгиледи Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин биринчи орун басары Азамат Мамбетов.
«Жумушчу топ бардык катышуучулардын аракеттерин координациялап, кабыл алынган чечимдердин ачык болушун жана пайда болгон маселелерди ыкчам чечүүнү камсыздайт. Бул кырдаалдын өзгөрүүлөрүнө убагында жооп берүүгө жана объекттеги топтолгон калдыктарды коопсуз жоюу боюнча максаттарга жетүүгө мүмкүндүк берет», — деп кошумчалады ФГУП «ФЭО» эл аралык долбоорлорду ишке ашыруу боюнча долбоордук кеңсенин жетекчиси Людмила Плющ.
2024-жылдын октябрь айында ФГУП «ФЭО» адистери заводдун аймагында техникалык аудит өткөрүштү. Аудиттин алкагында архивдик материалдар талданып, имараттар жана курулуштардын инвентаризациясы жүргүзүлүп, өнөр жай аймагынан тышкаркы участоктор текшерилип, химиялык калдыктарды сактоо жерлеринин конструкцияларынын кемчиликтеринин фото- жана видеофиксациясы жүргүзүлдү. Мындан тышкары, адистер химикаттар менен резервуарларды, жабдууларды жана инженердик системаларды инструменталдык текшерүүдөн өткөрүштү. Натыйжада бардык резервуарлар идентификацияланып, металл конструкцияларынын эскирүүсү бааланып, сакталган химиялык заттардын көлөмү аныкталды, ошондой эле абадагы зыяндуу заттардын мазмуну бааланды.
