Жыл сайын миңден ашык адам жол кырсыгына кабылып, курмандыкка айланууда, айдоочулук билим берүү системасын өзгөртүү зарылдыгы өтө актуалдуу болуп калды. Президент Садыр Жапаров «Кабар» агенттигине берген интервьюсунда бул реформаны өлкө үчүн маанилүү стратегиялык кадам катары белгилеп, коомчулукту анын маанисин түшүнүүгө чакырды.
-Саламатсызбы, Садыр Нургожоевич! Айдоочулук күбөлүктөрдү алмаштыруу жана укук алуу үчүн окутуу маселеси коомчулукта дагы эле активдүү талкууланууда.
Бул реформанын негизги максаты эмне? Ал мамлекет үчүн канчалык маанилүү? Муну менен мурда жетишилген оң натыйжаларды жоготуп албайбызбы?
- Бул реформа мурдагы жетишкендиктерди жокко чыгарбайт жана шек жаратпайт. Биз улуттук жана эл аралык деңгээлде көптөгөн маанилүү демилгелерди ишке ашырдык.
Биз «Кумторду» мамлекеттик менчикке кайтардык, алтын запасын көбөйттүк. Эгер мурун биздин тынчсыздануулар сырттагы карыздарга байланыштуу болсо, азыр мындай проблемалар жок.
«Камбар-Ата–1» ГЭСи жана башка бир катар гидроэлектр станциялары курулууда. «Кытай – Кыргызстан – Өзбекстан» темир жол долбоору ишке ашырылууда. Ошондой эле бардык чек ара маселелери чечилди. Сырткы саясат кыйла жакшырды.
Аэропорттор толук кубатта иштеп жатат, жаңы учактар эксплуатацияга берилүүдө. ГИК аркылуу 25 жылга чейин турак жай берилүүдө. Эмгек акы жогорулаууда.
Армия бекемделди. 5тен 7 жылдызга чейин мейманканалар курулууда. Туристтердин саны жыл сайын өсүүдө.
БУТУН УШУЛ УСПЕХТЕР «УНАА» РЕФОРМАСЫНА ТЕҢДИГИ БАР
Акыркы беш жылда олуттуу прогресске жетишилди. Мен негизги багыттарды гана белгиледим.
Эгер бул жетишкендиктерди биргелешип карасак, «УНАА» боюнча реформа да андан кем эмес маанилүү.
Бул реформа түздөн-түз адам өмүрүнө таасир этет — мамлекеттин эң кымбат баалуу ресурсу. Жол кырсыгынан өлүм статистикасы өзү эле айтып турат. Жаңы кырдаал кризистик бойдон калууда.
Жыл сайын миңден ашык адамдын өлүшү нормалдуубу?!
Жол кырсыгында курман болгон адамдардын саны согуштагы жоготуулардан ашып кетет.
Кээ бирлери балдарын жоготуп, кээ бирлери жетим калышат.
Кырсыктарда бүт үй-бүлөлөрдүн өлүмү — сейрек кездешпейт.
Канча адам майып болуп жатат?!
Жыл сайын 10 миңге жакын адам жаракат алат.
Алардын көбү майып болуп калат.
Биз муну кабыл алууга укугубуз жок.
Эгер биз шашылыш чараларды көрбөсөк жана реформаны өткөрбөсөк, кырдаал гана начарлай берет.
Азырынча чыдап, бул тармакты тартипке келтирүү керек.
Албетте, идеалдуу натыйжа дароо болбойт.
Кыйынчылыктар болот, бирок убакыттын өтүшү менен система жакшырмак.
Бул реформанын жыйынтыктары дароо көрүнбөйт,
алар 50–60 жылдан кийин көрүнөт. 30 жыл бою айдоочулук күбөлүктөрдү сатып алган муун кетип, бүгүн 10 айлык окутуудан өтүп жаткан балдар калган кезде, ошол учурда натыйжа ачык болот.
Бул үчүн 50–60 жыл талап кылынат.
Эгер биз катуу эрежелерди киргизип, реформаны өткөрсөк, система туруктуу болот жана статистика өзгөрөт. Өлүм-житим азаят.
Ошондо коомчулук биздин аракеттерибизди баалайт.
Мен коомчулукту бул өзгөртүүлөрдү колдоого жана аларга түшүнүү менен мамиле кылууга чакырам.
Ошондой эле жеке авто мектебинин ээлеринен жабылышы үчүн кечирим сурайм.
Мен муну жеке пайда үчүн эмес, жалпы келечегибиз үчүн жасап жатам.
Кээ бир учурларда, акча үчүн күбөлүк жана сертификат берген кызматкерлер жол кырсыгында жакындарын жоготуп алышкан, анткени алар күбөлүк сатып алган айдоочу тарабынан урунган.
Бул кызматкерлер үчүн Жаратуучудан келген белги болду. Ошондуктан, мен аларга бизнесин алмаштырууну сунуштайм.
- Негизги нааразычылык айдоочулук окутуунун мөөнөтүнө байланыштуу. 10 айлык окутуу мөөнөтү кайра каралып жатабы?
Бул 10 айлык мөөнөт жөн эмес. Алар эл аралык окутуу стандарттарына негизделген.
Көптөгөн өлкөлөрдө окутуу мөөнөтү бир жылдан кем эмес. Биздин адистер аны 10 айга ылайыкташты.
Мен өзүбүздүн байкоолорумду көрүп жатам: «Эгер мүмкүнчүлүк болсо, программаны кыскартуу вариантын ойлонуп көрүңүз, мисалы, жумасына 5 жолу 2 сааттык сабак өткөрүү, үч жолу эмес». Яъни, дүйшөмбүдөн жумага чейин.
Мындан тышкары, азыр онлайн окутуу жеткиликтүү. Авто мектебине баруунун кажети жок, үйдө отуруп онлайн сабактарга катышса болот. Биз интернетте көп убакыт өткөрөбүз.
Биз күнүнө 2 саат окууга убакыт бөлө албайбызбы? 10 ай тез өтөт.
Эгер 5-6 айдын ичинде окуучулар толук даяр болуп, экзамендерди ийгиликтүү тапшырып жатса, анда окутуу мөөнөтүн кыскартууну карап чыгууга болот. Бирок курсантты мындай кыска мөөнөттө даярдоо өтө кыйын.
3,5 ай окуп, экзаменди өтпөгөндөрдүн саны 90% га жетет. Бул көрсөткүч дагы өсүшү мүмкүн.
Жакында биз жасалма интеллект системасын киргиздик, эми экзамендерди робот кабыл алат. Адамдык фактор толугу менен жокко чыгарылды.
Мурда 3 айлык окутуудан өткөн 10% арасында инструкторлор «азырынча жардамдашып» жаткан учурлар болушу мүмкүн эле.
Акырында, мен дагы бир жолу баарына кайрылам:
Окутуу программасы жол кыймылынын эрежелерин үйрөнүүнү гана эмес, айдоочулук этиканы да камтыйт.
Сиздер үчүн кыйын болсо да, келечекти кам көрүү боюнча аракеттерибизди колдоону суранам.
Сөздү КНИА «Кабар» директору Медербек Шерметалиев жүргүздү.
