Анын чыгышында транзит логистикасындагы ар кандай ыкмалар жана процедуралар жашыруун тоскоолдуктарды кандайча түзөрү жөнүндө суроо көтөрүлдү, алар кээде расмий тарифтерден бизнес үчүн коркунучтуу болуп чыгат. Бул тоскоолдуктар бир жерде эмес, жеткирүү чынжырынын ар бир этабында пайда болот.
«Бажы процедураларынын айырмачылыктары алардын формасында гана эмес, логикасында да. Риск башкаруу системалары жетиштүү деңгээлде ачык эмес жана ар кандай принциптер боюнча иштешет. Мындан тышкары, фитосанитардык, чек ара жана бажы органдарынын ортосундагы маалыматтар жалпы жеткиликтүү эмес, ал эми процесс, кагаз түрүндө болобу же электрондук түрүндө болобу, көп учурда кайталап жүргүзүлөт», — деп кошумчалады ал.
Практикада бул чек араны кесип өтүү үчүн талап кылынган убакыт 8ден 24 саатка чейин өзгөрүп, бир эле жүк ар кандай кызматтар тарабынан бир нече жолу текшерилиши мүмкүн.
Хайруллоева, эң аз бааланган көйгөйлөрдүн бири санариптик чечимдердин жоктугу эмес, алардын фрагментарлыгы жана мамлекеттер ортосундагы макулдашылбагандыгы экенин баса белгиледи.
«Борбордук Азиянын көпчүлүк өлкөлөрүндө бажы, фитосанитардык жана чек ара контролдоо системалары өз алдынча өнүгүп жатат. Формалдуу түрдө «бирдиктүү терезелер» бар болсо да, алар интеграцияланбайт жана бирдиктүү маалымат формасы жок. Электрондук документтер көп учурда улуттук чек аралардан тышкары автоматтык түрдө кабыл алынбайт», — деп билдирди ал.
Чечим сунуштап, Хайруллоева фрагментардык санариптештирүүдөн регионалдык санариптик интеграцияга өтүүгө чакырды, анда маалыматтар өлкөлөр арасында API аркылуу өткөрүлүп, ошондой эле бирдиктүү стандарттарды — документтерди, коддорду жана санарип реестрлерди колдонуу керек.
Ал мамлекеттик-жеке өнөктөштүктүн маанилүүлүгүн белгилеп, мамлекеттик тарап эрежелерди, талаптарды жана киберкоопсуздук маселелерин белгилеп, жеке сектор чечимдердин архитектурасы жана API интеграциясы үчүн жооптуу экенин айтты.
Анын пикири боюнча, мындай кызматташтыктын натыйжаларын конкреттүү көрсөткүчтөр боюнча баалоо керек, анын ичинде транзит убактысы, текшерүүлөрдүн саны жана логистикалык операциялардын наркы.
