Ирандын Жогорку лидери, аятолла Али Хаменеи, АКШ тарабынан жасалган агрессивдүү аракеттер региондогу конфликтке алып келерин билдирди. Бул эскертүү америкалык учак ташуучу кеменин Перс булуңуна жөнөтүлүшү менен байланыштуу айтылды, ал эми Иран Ормуз булуңунда аскердик машыгууларды өткөрүүдө, деп билдирет BBC.
«Америкалыктар түшүнүшү керек: эгер алар аскердик аракеттерди баштаса, бул жөн гана жергиликтүү согуш болбойт», — деди Хаменеи Tasnim агенттигине.
АКШнын президенти Дональд Трамп Иранга анын ядролук программасы жана катаал протесттерди басуу контекстинде бир нече жолу коркутууларды жасаган. Убакыт өткөндө, Флоридага болгон сапары учурунда журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып, Иран боюнча пландарын ачыкка чыгара албай турганын, бирок Вашингтон менен Тегеран ортосунда «кабыл алынуучу» келишимге жетүү мүмкүнчүлүгүнө үмүт артып жатканын белгиледи, ошондой эле АКШнын региондо «кубаттуу кемелери» бар экенин кошумчалады.
Региондогу өзүнүн катышуусун күчөтүү максатында, АКШ USS Abraham Lincoln учак ташуучу кемесин жайгаштырды, ал учурда Аравий деңизинде экендиги тууралуу АКШнын Борбордук командалыгы маалымдады.
«[Трамп] америкалык кемелердин бар экендигин дайыма билдирет... Бирок Иран эли мындай коркутуулардан коркпойт», — деди Хаменеи жекшемби күнү сүйлөгөн сөзүндө.
Бул жекшембиде Иран Ормуз булуңунда, энергетикалык ресурстарды жеткирүү үчүн маанилүү маршрут болуп саналган, эки күндүк аскердик-теңиз машыгууларын баштайт.
Дүйнөлүк нефть соодасынын болжол менен 20%ы ушул булуң аркылуу өтөт, анын эң тар жеринин туурасы Иран менен Оман ортосунда 33 километрге жакын. Иран буга чейин бул стратегиялык жолду жабуу менен коркуткан.
АКШ Иранга америкалык аскер күчтөрүнүн жанында «профессионалдык эмес жүрүм-турумду» кабыл албастыгы тууралуу эскертти, ага Ирандын тышкы иштер министри Аббас Арагчи жооп берип, америкалык аскерлер Ирандын куралдуу күчтөрүнө өз аймагында машыгууларды кандай өткөрүшү керектигин диктовать кылууга аракет кылышууда деп билдирди.
Шаршемби күнү Иранда эки жарылуу болду: биринчиси түштүктөгү Бендер-Аббас порт шаарында, анда бир адам өлүп, 14 адам жаракат алды, жергиликтүү бийликтер бул газдын агып кетүүсү менен байланыштырды. Проправительстволук Tasnim агенттиги жарылуунун максаты Ислам революциясынын коргоочуларынын аскердик күчтөрүнүн командири болгондугу тууралуу ушактарды четке какты.
Экинчи окуяда түштүк-батыштагы Ахваз шаарында жарылуудан кеминде төрт адам өлдү; бийликтер газдын агып кетүүсүн себеп катары көрсөтүүдө, деп билдирет ирандык Tehran Times гезити.
Шаршемби күнү Трамп Иранга аскердик кийлигилүүдөн качуу үчүн эки шарт койгонун билдирди: «Биринчи, ядролук арсеналдар жок. Экинчи, протестчилерге каршы зомбулукту токтотуу».
Жекшемби күнү Иран президенти Масуд Пезешкиан администрациясы протесттер учурунда каза болгон 2986 адамдын аттарын жарыялады. Официальдуу маалыматтар 3117 курмандык тууралуу билдирет, бирок 131 өлгөндүн жеке маалыматтары дагы тактала элек же документтерде туура эмес маалыматтар бар. Бийлик бул туура эмес маалыматтарды жоюлгандан кийин жаңыртылган тизмени берүүгө убада берди.
Адам укуктарын коргоо уюмдары курмандыктардын санынын андан да жогору экенин көрсөтүшөт. Америкалык Human Rights Activists News Agency 6300дөн ашык өлүмдү тастыктаганын жана дагы 17 000 окуяны иликтеп жатканын билдирди. Норвегияда жайгашкан Iran Human Rights уюму курмандыктардын саны 25 000ге жетиши мүмкүн экенин болжолдойт. Iran International медиа платформасынын маалыматы боюнча, болжолдонгон курмандыктардын эң жогорку саны 36 500дү түзөт.
Бул маалыматтар менен байланыштуу Пезешкиан администрациясы, адамдардын өмүрүн өз кызыкчылыктарында пайдаланган адамдардан айырмаланып, Иран өкмөтү ар бир курмандыкты баалай турганын белгиледи.
«Ар бир иранец биздин үчүн бүт Иран сыяктуу, жана президент алардын укуктарын коргоо өз милдети деп эсептейт», — деп айтылат администрациянын билдирүүсүндө.
Хаменеи протестчилерди полицияга жана Ислам революциясынын коргоочуларына, ошондой эле банктар жана мечиттер сыяктуу ар кандай объекттерге чабуул жасаган деп айыптады. «Тополоң басылды», — деди Жогорку лидер Tasnim агенттигине.
Протестчилер BBCге коопсуздук күчтөрүнүн аракеттери өтө катаал болгонун билдиришти.
