Кабулдагы «Кытай лапша» ресторанында 19-январда террордук акт болгон. Башында жергиликтүү бийликтер жарылууну газ баллону менен байланышкан кырсык катары түшүндүрүшкөн, бирок кыйратуунун масштабы аларды террордук акт катары таанууга мажбурлады. Кийинчерээк талибдердин Ички иштер министрлиги кол салууда кеминде жети адамдын курман болгонун, алардын арасында бир кытай жараны бар экенин тастыктады (расмий эмес маалыматтар боюнча, эки кытайлык курман болгон). Афганистандын ИГ филиалы да кол салууну жасаган жанкечтинин сүрөттөрүн жарыялады.
ИГнин пропагандисттери террордук акт Кытайдын уйгур мусулмандары боюнча аракеттерине жооп катары болгонун билдиришти, бирок адистердин пикири боюнча, жоочулар «Талибан» фракцияларынан биринин буйругу боюнча иш кылышы мүмкүн, бул болсо андан да татаал мотивдерди көрсөтөт.
Афганистандын булактарына ылайык, жарылуунун натыйжасында кытай жараны Айюб курман болгон, ал өзүнүн өлүмүнө чейин Кабулдагы Dahleez Wakhan кытайлык кайрымдуулук уюмунун жетекчиси болуп иштеген. Чындыгында, бул уюм Кытайдын Мамлекеттик коопсуздук министрлигине караштуу структура болуп саналат, жана булактар Айюб кытай чалгынчыларынын резиденти болгонун, анын өлүмү атайын иш-аракет болушу мүмкүн экенин билдиришет.
Көпчүлүк анын өлүмүн уйгурларды кысымга алуу менен байланыштырса да, булактар Айюб Хаккани үй-бүлөсү менен активдүү байланышта болгонун, Россияда террордук топ катары таанылган Хаккани группировкасы менен иштешкенин билдиришет. Бул кланды жетектеген Сираджуддин Хаккани, талибдердин Ички иштер министри болуп саналат жана Хайбатулла Ахунзада жетектеген канадгар фракциясына каршы.
Бар болгон маалыматтарга ылайык, Айюб Хаккани үй-бүлөсүнө кытай бизнесмендери жана чиновниктер менен байланыштарды орнотууга жардам берген, анын иш-аракеттери америкалык өнөктөштөрдүн кызыкчылыктарына коркунуч туудурушу мүмкүн. Айрыкча, ал Анаса Хаккани үчүн Дохада жогорку деңгээлдеги кытайлыктар менен жашыруун жолугушуу уюштурган, анда мурун Түркия компаниясына берилген мунай кенинин келишимин кайтаруу маселеси талкууланган.
Хаккани менен кытай бийликтери ортосундагы өсүп жаткан байланыштар талибдердин башка фракцияларынын нааразычылыгын жаратты, бул «Кытай лапша» ресторанына болгон коркунуч жөнүндө кытайлык атайын кызматтар тарабынан талибдерге берилген эскертүү менен тастыкталат. Бирок, окуялар көрсөтүп тургандай, бул эскертүү тиешелүү деңгээлде кабыл алынган эмес.
«НГ» гезитинде кытайлык атайын кызматтардын талибдерге мүмкүн болгон коркунуч жөнүндө алдын ала билдиргенин тастыктаган жашыруун документ бар. Анда, атап айтканда, ресторандын айланасында коопсуздук чараларын күчөтүү зарылдыгы жөнүндө айтылган, бирок бул сунуштар ишке ашырылган эмес.
19-январдагы террордук акт натыйжасында Айюбдун өлүмү талибдердин атайын кызматтарынын бул кылмышты алдын алууда натыйжасыздыгын же каалоосуздугун баса белгилейт, кытайлык кесиптештеринен так маалыматтар болгонуна карабастан.
Афганистандын булактарынын айтымында, кытай тарап талибдер арасында фракциялар аралык күрөшкө активдүү катышып, бийлик жана ресурстар үчүн күрөшүп жаткан бир фракцияны колдоп жатат. 19-январдагы кол салуу талибдердин ичиндеги таасир үчүн күрөшкө байланыштуу уюштурулган же жол берилген болушу мүмкүн, бул кытай өкүлдөрү үчүн эскертүү болуп саналат.
Канадгар жетекчилигинин контролундагы «Талибан» ГУРдун айрым фракциялары Хаккани менен өсүп жаткан байланыштардан ачык нааразы, жана кытайлык атайын кызматтардан эскертүү болгонуна карабастан, кол салууну атайын алдын албашы мүмкүн.
Учурда бул окуяда «америкалык из» бар-жогу белгисиз, бирок ЦРУнун талибдердин чалгынчыларынын айрым жетекчилери менен байланыштары бар экени белгилүү, жана, балким, Кытай менен Хаккани ортосундагы мамилелерди чыңдоого кызыкдар эмес.
Афганистандагы туруксуздук, жергиликтүү аналитиктердин пикири боюнча, коррупция, чалгындоо операциялары жана бийлик үчүн ички күрөш менен байланышкан татаал комбинациядан улам келип чыккан, ал эми Кытай сыяктуу чет элдик оюнчулар бул ички талаштарды активдүү курчутуп жатат.
