Эмне сунушталууда?
5-беренени "Мамлекеттик жөлөкпулдардын түрлөрү жана өлчөмдөрү" жаңы пункт менен толуктоо сунушталууда, ал төрөлгөндөн 3 жашка чейин балдар үчүн ай сайын берилүүчү жөлөкпул "Бала ырысы" деп аталат.Бул жөлөкпулдун өлчөмү Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.
Жаңы 10-4-берене киргизилет, ал "Бала ырысы" ай сайын берилүүчү жөлөкпулду белгилөөгө арналган.
- Бул жөлөкпул бала төрөлгөндөн баштап 3 жашка чейин берилет, эгерде арыз берилсе жана жөлөкпул алгандар менен бирге жашаса. Эгер аял бир эле учурда бир нече бала төрөсө, "Бала ырысы" жөлөкпулу ар бирине берилет. Ошондой эле, жөлөкпул түрмөдө жаткан аялдар тарабынан төрөлгөн балдарга да берилет.
- "Бала ырысы" жөлөкпулун алуу укугу бардыгы (үй-бүлөлөр) башка мамлекеттик жөлөкпулдардын болушуна карабастан, "бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк" ай сайын берилүүчү жөлөкпулдан тышкары.
- Жөлөкпул алуу үчүн арыз берүү мөөнөтү бала төрөлгөндөн кийин 3 жылдан ашпашы керек.
Бул эмне үчүн керек?
Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, өлкөдөгү балдардын кедейчилик деңгээли абдан жогору, 33,1% түзөт, ал эми жумушчу күч арасында бул көрсөткүч 25,7%, кары адамдар арасында 18,2% түзөт.“Фактически, ар бир үчүнчү бала кедейчилик шартында жашайт. 5 жашка чейинки балдардын 14% хроникалуу тамактануу жетишсиздигинен жана өсүүнүн кечигишинен жабыркайт. 6 айдан 1 жашка чейинки балдардын 75% тамактануусу ден соолук боюнча минималдуу стандарттарга жооп бербейт. Тамактануу жетишсиздиги жана өнүгүүнүн кечигиши жашоонун биринчи 1000 күнүндө когнитивдик функцияга, эмгек өндүрүмдүүлүгүнө терс таасирин тийгизет жана жогорку деңгээлдеги формалдуу эмес жумушту алып келет. Алдын ала баалоолор боюнча, бул азыр эле өлкөнүн ИДПсын 10%га төмөндөтөт”, - деп белгилейт Эмгек министрлиги.
Учурда аз камсыз болгон үй-бүлөлөр үчүн негизги жардам "Үй-бүлөгө көмөк" болуп саналат, бирок ал үй-бүлөнүн кирешесине жараша берилет жана балдардын жашын эске албайт. 3 жашка чейинки балдары бар үй-бүлөлөр тамактануу, медициналык кызматтар жана кам көрүү боюнча чыгымдардын өсүшү, ошондой эле кирешелердин убактылуу төмөндөшү (айрыкча энелер үчүн) себептүү кедейчилик коркунучунда турат.
Ошол эле учурда, 76% балдары бар кедей үй-бүлөлөр "Үй-бүлөгө көмөк" албайт, ал эми 47% алгандар чындыгында кедейчилик критерийлерине жооп бербейт. Мындан тышкары, маалыматтык системалардын жетишсиз интеграциясы жөлөкпулдарга укуктарды аныктоодо каталарга алып келет жана коррупция үчүн мүмкүнчүлүктөрдү жаратууда.
Ошентип, жаңы "Бала ырысы" ай сайын берилүүчү жөлөкпулду киргизүү чечими кабыл алынды, ал 1 200 сомду түзөт, бала төрөлгөндөн 3 жашка чейин, үй-бүлөнүн кирешесине карабастан.
"Бала ырысы" жөлөкпулу "Үй-бүлөгө көмөк" менен кошо берилет жана төмөнкү максаттарга багытталат:
- балдардын эрте жаштагы тамактануусун жана кам көрүүсүн жакшыртуу;
- баланын толук когнитивдик өнүгүүсүн колдоо;
- энелердин финансылык жүгүн азайтуу;
- кичине балдары бар үй-бүлөлөр үчүн кедейчилик коркунучун азайтуу;
- узак мөөнөттүү социалдык жана экономикалык жоготууларды алдын алуу.
