2025-жылы дүйнөлүк түз чет элдик инвестициялар (ТЧЭИ) 14%га көбөйүп, $1,6 триллионго жетти. Бул тууралуу Бириккен Улуттар Уюмунун Соода жана өнүктүрүү конференциясынын (ЮНКТАД) алдын ала отчету көрсөтүп турат.
Бириккен Улуттар Уюмунун жаңылыктар кызматынын маалыматына ылайык, агымдардын калыбына келиши эки жылдык төмөндөөнүөн кийин болду, бирок документтин авторлору оң көрсөткүчтөрдүн артында туруктуу эмес кырдаал жашырылганын эскертүүдө.
Өсүүнүн негизги бөлүгү эл аралык финансылык борборлор аркылуу жүргүзүлгөн транзакциялар менен байланыштуу. Жалпы өсүүнүн ичинен $140 миллиарддан ашыгы «транзиттик агымдар» деп аталган. Эгер алар болбосо, ТЧЭИнин реалдуу өсүшү болгону 5%ды түзмөк, бул негизги инвестициялык активдүүлүктүн алсыз калыбына келүүсүн көрсөтөт.
Анткен менен, инвесторлордун маанайынын негизги көрсөткүчтөрү төмөнкү деңгээлде калууда.
Эл аралык долбоорлорго финансылык каражаттар 16%га нарк боюнча жана 12%га келишимдердин саны боюнча кыскарды, бул төртүнчү жыл катары менен төмөндөп, 2019-жылдын деңгээлине жетти. Жаңы «гринфилд-долбоорлордун» саны 16%га кыскарды, ал эми жогорку жыйынды көрсөткүчтөрдү болгону бир нече ири долбоорлор камсыз кылды.
Ошол эле учурда, өнүккөн экономикага болгон инвестициялар 43%га көбөйүп, $728 миллиардды түздү.
Эң маанилүү салымдарды Европа жана финансылык хабдар киргизди. Европа Биримдигинин өлкөлөрүндө өсүш 56%ды түздү, бул ири трансчек аралык келишимдер жана Германия, Франция жана Италия сыяктуу экономикалардагы активдүүлүктүн жогорулашы менен байланыштуу.
Ошол эле учурда, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө инвестициялар 2%га кыскарды жана $877 миллиардга жетти. Эң аз өнүккөн өлкөлөрдө кескин кесепеттер сезилип жатат: алардын үчтөн биринде ТЧЭИ агымы же токтоп калды, же кыскарды.
Эл аралык инфраструктуралык долбоорлор да 10%га кыскарды. Негизги себеп - жаңылануучу энергияга болгон инвестициялардын кескин төмөндөшү, бул кирешенин тобокелдиктерин кайра карап чыгуу жана жөнгө салууда белгисиздик менен байланыштуу. Ички инвесторлордун ролу улам маанилүү болуп жатат, бирок бул ири долбоорлорго сырткы финансирлөөгө көз каранды өлкөлөрдө ажырымды тереңдетиши мүмкүн.
ЮНКТАДдын эксперттери 2026-жылы окуялардын кандай өнүгөрүн болжолдоо кыйын экенин белгилешет. Эгер финансылык шарттар жумшарса жана трансчек аралык келишимдер жанданса, ТЧЭИ агымдары бир аз көбөйүшү мүмкүн. Бирок отчеттун авторлорунун пикири боюнча, реалдуу инвестициялык активдүүлүк геополитикалык чыңалуу, саясий белгисиздик жана дүйнөлүк экономиканын фрагментациясы менен чектелет. Макулдашылган чараларсыз глобалдык инвестициялар болгону бир нече региондорго жана секторлорго топтолушу мүмкүн.
